अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

यस अध्यायको नाम 'पुरुषोत्तमयोग' किन रहन गयो? त्यसको प्रत्यक्ष उत्तर यसै श्लोकमा श्रीकृष्णले दिनुभएको छ। संसारमा दुई प्रकारका सत्ताहरू छन्: 1. क्षर: ढुङ्गा, माटो, शरीर, ग्रह, नक्षत्र। 2. अक्षर: आत्मा। तर श्रीकृष्ण घोषणा गर्नुहुन्छ: "म क्षरको बन्धनमा कहिल्यै पर्दिनँ, र म अक्षर जीवात्माको सीमितताभन्दा पनि अनन्त गुणा उच्च छु। म नै ती सबैको आदि स्रोत, स्वामी र परम आश्रय हुँ। त्यसैले ऋषि-मुनिहरू, वेदहरू र सम्पूर्ण संसारले मलाई 'पुरुषोत्तम' (पुरुषेषु उत्तमः— सर्वोच्च पुरुष) का नामले पुकार्दछ।" महाभारतको युद्धभूमिमा भीष्म पितामहले आफ्नो शरशय्याबाट श्रीकृष्णको स्तुति गर्दा 'विष्णुसहस्रनाम' को पहिलो श्लोकमै भन्नुभएको थियो— 'विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः'। श्रीकृष्ण नै ती साक्षात् पुरुषोत्तम हुनुहुन्छ।

हामी जीवनमा कसलाई आफ्नो रोल मोडेल (Ideal) मान्छौं? - यदि हामी कुनै धनी वा शक्तिशाली मानिसलाई मात्र रोल मोडेल मान्छौं भने, हामी केवल 'क्षर' (नाशवान्) को पछि दौडिरहेका हुन्छौं। - यदि हामी केवल बौद्धिक व्यक्तिलाई मान्छौं भने, हामी 'अक्षर' को तहमा मात्र हुन्छौं। 1. पुरुषोत्तमको अर्थ: - पुरुषोत्तम भनेको प्रेम, करुणा, ज्ञान, शक्ति, त्याग र आनन्दको त्यो सर्वोच्च पूर्ण रूप हो, जहाँ कुनै पनि अभाव वा विकार छैन। - जब तपाईं पुरुषोत्तम भगवान्‌लाई आफ्नो जीवनको अन्तिम आदर्श र लक्ष्य बनाउनुहुन्छ, तब तपाईंको सोच, चरित्र र कर्म पनि क्षुद्रताबाट माथि उठेर दिव्य र महान् बन्न पुग्दछ।