अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

यस श्लोकमा श्रीकृष्णले ज्ञान र भक्तिको परम समन्वय प्रस्तुत गर्नुभएको छ। 'सर्ववित्' (All-knowing): मानिसले संसारका सबै किताबहरू पढ्न सक्दैन, सबै विषयहरूको विद्या हासिल गर्न असम्भव छ। तर उपनिषद् भन्छ— "कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति?" (हे भगवन्! त्यो कुन तत्त्व हो जसलाई जानेपछि संसारको सबै कुरा जानिन्छ?)। श्रीकृष्ण यहाँ उत्तर दिनुहुन्छ: "जसले मलाई पुरुषोत्तमका रूपमा जान्यो, उसले संसारको मूल कारणलाई जान्यो, त्यसैले ऊ 'सर्ववित्' बन्यो!" र जब यस्तो ज्ञान हुन्छ, तब उसको भक्ति केवल औपचारिकता वा मन्दिरको घण्टी बजाउनुमा सीमित हुँदैन; ऊ 'सर्वभावेन'— आफ्नो उठाइ, बसाइ, सोचाइ, श्वासप्रश्वास र कर्म— सबै कुरालाई भगवान्‌कै पूजा बनाउँछ। कुरुक्षेत्रमा अर्जुनले यसै ज्ञानका साथ युद्ध गर्नु थियो— बाण चलाउनु पनि श्रीकृष्णकै पूजा बनोस्!

धेरै मानिसहरू सोच्दछन् कि 'भजन' भनेको केवल हात जोडेर भजन गाउनु मात्र हो। तर 'सर्वभावेन भजति' को अर्थ के हो? 1. जब एक डाक्टरले बिरामीलाई ईश्वरको रूप देखेर उपचार गर्छ— त्यो उसको भजन हो। 2. जब एक इन्जिनियर वा प्रोग्रामरले इमान्दारिता र एकाग्रताका साथ कोड लेख्छ— त्यो उसको भजन हो। 3. जब आमाले सन्तानलाई प्रेमले खाना खुवाउँछिन्— त्यो उनको भजन हो। 4. जब विद्यार्थीले एकाग्र भएर अध्ययन गर्छ— त्यो उसको भजन हो। - जब तपाईं बुझ्नुहुन्छ कि सारा ब्रह्माण्ड पुरुषोत्तम परमात्माकै रूप हो, तब तपाईंको प्रत्येक कर्म, प्रत्येक श्वास र प्रत्येक सम्बन्ध नै पूजा बन्न पुग्दछ। यो नै जीवनको सर्वोच्च सार्थकता हो।