अध्याय 15 : पुरुषोत्तमयोग

यस श्लोकका साथ श्रीमद्भगवद्गीताको पन्ध्रौं अध्याय 'पुरुषोत्तमयोग' सम्पन्न हुन्छ। यहाँ श्रीकृष्णले दुईवटा अद्भुत शब्द प्रयोग गर्नुभएको छ: 1. बुद्धिमान्: संसारमा पीएचडी गरेका वा हजारौं किताब कण्ठ गरेका मानिसलाई सांसारिक दृष्टिले बुद्धिमान् भनिएला; तर गीता भन्छ— "जसले संसारको नश्वरता, आत्माको अमरता र परमात्माको पुरुषोत्तम स्वरूपलाई बुझेको छैन, ऊ वास्तवमा बुद्धिमान् होइन।" यस पुरुषोत्तम तत्त्वलाई अनुभव गर्ने व्यक्ति मात्र साँचो बुद्धिमान् हो। 2. कृतकृत्यः: 'कृतं कृत्यं येन सः'— अर्थात् जसले गर्नुपर्ने सबै काम पूरा गरिसक्यो, अब उसको जीवनमा कुनै पनि अपूर्णता, तिर्खा, पश्चात्ताप वा अभाव बाँकी छैन। ऊ पूर्ण तृप्त र मुक्त भयो। कुरुक्षेत्रको रणभूमिमा विषादले चुर भएको अर्जुनलाई श्रीकृष्णले यो ज्ञान दिएर 'कृतकृत्य' बनाउनुभयो— अब अर्जुनका लागि युद्ध कुनै व्यक्तिगत घृणाको विषय रहेन, त्यो ईश्वरको योजनाको एक पवित्र कर्तव्य बन्यो।

हाम्रो जीवनमा हामी सधैं केही न केही 'बाँकी छ' भन्ने अपूर्णतामा बाँच्छौं: - "अझै यो किन्न बाँकी छ, अझै त्यो पद पाउन बाँकी छ, अझै यति पैसा कमाउन बाँकी छ।" यसैले गर्दा मानिस मर्ने बेलामा पनि हात फैलाएर असन्तुष्ट नै मर्दछ! 1. 'कृतकृत्य' कसरी बन्ने? - जब तपाईंले आफ्नो जीवनको मूल उद्देश्य— आफ्नो आत्म-स्वरूपलाई चिन्नु र परमात्मासँग अभिन्न प्रेम गर्नु— पूरा गर्नुहुन्छ, तब तपाईं भन्न सक्नुहुन्छ: "मैले जीवनमा पाउनुपर्ने सबथोक पाएँ, अब मेरो कुनै गुनासो वा अभाव छैन।" 2. यो अवस्था कुनै बुढेसकालको लागि मात्र होइन; यो आजै यसै पल अनुभव गर्न सकिने आन्तरिक पूर्णता (Inner Wholeness) हो। - यस्तो मानिस काम गर्छ, तर अभावले होइन, आनन्दको छचल्कोले गर्छ।