अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग

महाभारतमा धृतराष्ट्र यस श्लोकका साक्षात् प्रमाण हुन्। उनी हस्तिनापुरका राजा थिए, संसारका सबै सुख-सुविधा उनको सामुन्ने थिए। तर उनलाई रातभर निद्रा पर्दैनथ्यो। विदुर नीतिमा विदुरले धृतराष्ट्रलाई सम्झाउँछन् कि जो मानिस केवल भोग र स्वार्थमा लिप्त हुन्छ, उसको चिन्ता कहिल्यै सकिँदैन। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई आसुरी प्रवृत्तिको वास्तविक दुर्दशा देखाउनुहुन्छ: "हे पार्थ! बाहिरबाट हेर्दा यी दुष्ट र स्वार्थी मानिसहरू निकै सफल र सुखी देखिएलान्, तर भित्र हेर— उनीहरू मृत्युको घडीसम्म पनि नटुङ्गिने चिन्ताको महा-अग्निमा जलिरहेका छन्। उनीहरू सोच्छन् कि भोग नै जीवनको सबथोक हो, तर त्यसै भोगले उनीहरूलाई दिनरात जलाइरहन्छ।" यसले देखाउँछ कि अधर्मको बाटोमा हिँड्नेको अन्तिम पुरस्कार केवल मानसिक नरक हो।

आजको युगमा हरेक दोस्रो व्यक्ति क्रोनिक एन्जाइटी (Chronic Anxiety), मानसिक तनाव र अनिद्राको सिकार भएको छ। यसको मूल कारण के हो? गीता भन्छ— "कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः!" - जब तपाईं मान्नुहुन्छ कि "संसारका वस्तुहरू भोग्नु नै जीवनको एक मात्र उद्देश्य हो", तब तपाईंमा कहिल्यै नटुङ्गिने डर पैदा हुन्छ: "यदि पैसा सकियो भने के होला? यदि सौन्दर्य ढल्कियो भने के होला? यदि पद खोसियो भने के होला?" 1. यो चिन्ताले मानिसलाई मृत्युको दिनसम्म पनि शान्तिले बाँच्न दिँदैन। 2. समाधान: - जीवन केवल वस्तुहरूको उपभोगका लागि होइन, आत्म-विकास र सेवाका लागि हो भन्ने सत्य बुझ्नुहोस्। - जब तपाईंको जीवनको केन्द्र 'भोग' बाट 'योग' (ईश्वर र आत्मा) तर्फ सर्छ, तब सम्पूर्ण चिन्ताहरू आफैं समाप्त हुन्छन्।