अध्याय 16 : दैवासुरसम्पद्विभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ 'आशा-पाश' (The Snares of Expectation and Desire) को गहिरो विम्ब प्रयोग गर्नुभएको छ। जसरी शिकारीले जङ्गलमा सयौं जालो बिछ्याएर चराचुरुङ्गीलाई बन्दी बनाउँछ, त्यसैगरी मानिसले आफ्नै मनमा सयौं अपेक्षाहरूको जालो बुनेर आफैंलाई बन्दी बनाउँछ: - "म त्यो पाउँछु, म त्यो व्यापारीलाई पछार्छु, म फलानो जग्गा हत्याउँछु।" अनि ती इच्छाहरू पूरा गर्न उसले धर्म र न्याय बिर्सन्छ र 'अन्यायेन अर्थसञ्चयान्' (अन्यायपूर्वक धन जम्मा गर्ने) बाटो रोज्छ। महाभारतमा दुर्योधनले पाण्डवहरूको पैतृक सम्पत्ति र इन्द्रप्रस्थ राज्य हडप्न गरेको जुवाको षड्यन्त्र, लाक्षागृहको काण्ड र विष खुवाउने प्रयास यसै अन्यायपूर्ण धन-सञ्चयको ज्वलन्त उदाहरण थियो।

आजको आधुनिक समाजमा भ्रष्टाचार, ठगी, कालोबजारी र आर्थिक अपराधहरू किन यति धेरै बढेका छन्? यस श्लोकले त्यसको स्पष्ट निदान गर्दछ: 1. जब मानिस 'काम र क्रोध' को दास बन्छ, उसलाई जति कमाए पनि पुग्दैन। - ऊ सोच्छ— "अन्याय गरेरै भए पनि पैसा थुपारेपछि म सुखी हुन्छु।" 2. तर सत्य के हो? - अन्यायपूर्वक कमाएको एक-एक पैसाले आफ्नो साथमा अशान्ति, भय, पारिवारिक कलह र विनाशको बीउ बोकेर ल्याउँछ। - त्यस्तो मानिस रातमा सुत्न सक्दैन; उसलाई सधैं पकडिने वा गुम्ने डरले सताउँछ। 3. धर्मपूर्वक कमाएको थोरै धनले जति शान्ति र आनन्द दिन्छ, अन्यायको करोडौं रुपैयाँले पनि त्यो दिन सक्दैन।