अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

सोह्रौं अध्यायको अन्त्यमा श्रीकृष्णले भन्नुभएको थियो: "तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते"— अर्थात् के कर्तव्य हो र के अकर्तव्य हो, त्यसको निर्णय गर्न शास्त्र नै प्रमाण हो। यो सुनेर अर्जुनको मनमा एउटा गम्भीर व्यावहारिक प्रश्न उठ्यो: "संसारमा लाखौं यस्ता सरल मानिसहरू छन्— किसान, मजदुर, महिला, वा गाउँले— जसले कहिल्यै संस्कृत पढेका छैनन्, वेद र शास्त्रका जटिल नियमहरू जानेका छैनन्। तर उनीहरूको मनमा ईश्वरप्रति गहिरो श्रद्धा र प्रेम छ; उनीहरू निष्ठापूर्वक रुख, ढुङ्गा, गाई वा आफ्ना कुलदेवताको पूजा गर्छन्। के उनीहरूको त्यो पूजा व्यर्थ छ? के शास्त्र नजान्दैमा श्रद्धापूर्वक गरिएको पूजा पनि आसुरी नै हुन्छ त?" अर्जुनको यो प्रश्न केवल कुरुक्षेत्रको मात्र थिएन; यो सम्पूर्ण मानव जातिको हृदयको प्रश्न थियो। यस प्रश्नको उत्तरबाट गीताको सत्रौं अध्याय 'श्रद्धात्रयविभागयोग' को प्राकट्य हुन्छ।

धेरै मानिसहरू धर्मलाई केवल 'कडा नियम र कर्मकाण्ड' (Dogma & Rituals) मा बाँधिदिन्छन्: - "यता मुख फर्काएर पूजा गरेनौ भने पाप लाग्छ, यो मन्त्र बिराएर पढ्यौ भने अनिष्ट हुन्छ!" 1. अर्जुनको प्रश्नको मर्म: - के ईश्वर कुनै सरकारी अफिसर हुनुहुन्छ जसले केवल नियम र कागजात मात्र हेर्नुहुन्छ? - कि ईश्वर भक्तको 'हृदयको श्रद्धा र भाव' हेर्नुहुन्छ? 2. श्रीकृष्णले यस अध्यायमा स्पष्ट पार्नुहुनेछ कि बाहिरी विधिको आफ्नै महत्त्व भए पनि सबैभन्दा निर्णायक कुरा मानिसको 'भित्री श्रद्धा' हो। - र श्रद्धा मानिसको मनको तीन गुण (सत्त्व, रज, तम) बाट जन्मन्छ।