अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ तपस्यालाई तीन तहमा बाँड्नुभएको छ: शरीरको तप, वाणीको तप र मनको तप। शरीरको तप भनेको काँडामा सुत्नु वा शरीर काट्नु होइन! श्रीकृष्णका अनुसार शरीरको वास्तविक तपस्या के हो? १. गुरु, माता-पिता, विद्वान् र ज्ञानीहरूको पाउ छुएर आदर गर्नु र सेवा गर्नु (पूजनम्)। २. शरीरलाई सफा र निरोगी राख्नु (शौचम्)। ३. ब्रह्मचर्य: आफ्नो प्राण-ऊर्जा (Sexual/Vital Energy) लाई व्यर्थ भोगमा खेर नफालेर उच्च कार्यमा लगाउनु। ४. अहिंसा: आफ्ना हात-खुट्टाले कुनै प्राणीलाई चोट नपुर्‍याउनु। महाभारतमा भीष्म पितामहले आजीवन ब्रह्मचर्य र गुरु-भक्तिको पालन गरेर शारीरिक तपस्याको सर्वोच्च कीर्तिमान स्थापित गरेका थिए।

आधुनिक जीवनमा हाम्रो शरीर कसरी प्रयोग भइरहेको छ? - हामी आफ्ना वृद्ध आमाबुबा वा गुरुहरूलाई ढोग्न संकोच मान्छौं, तर व्यर्थका क्लब र पार्टीहरूमा रातभर शरीर नचाउँछौं! - अश्लीलता र अनियन्त्रित कामवासनामा आफ्नो बहुमूल्य ऊर्जा नष्ट गर्छौं। 1. शारीरिक तपस्याको अभ्यास: - बिहान उठेर आफ्ना माता-पिताको चरण स्पर्श गर्नुहोस्। - शरीरलाई स्वच्छ र सात्त्विक राख्नुहोस्। - आफ्नो वीर्य र प्राण-ऊर्जालाई संयममा राख्नुहोस् (ब्रह्मचर्य)। यसले अनुहारमा तेज, मस्तिष्कमा अद्भूत स्मरणशक्ति र शरीरमा अजेय बल प्रदान गर्छ।