अध्याय 17 : श्रद्धात्रयविभागयोग

श्रीकृष्णले यहाँ तपस्याका नाममा गरिने विकृतिको पर्दाफास गर्नुभएको छ। सबै तपस्या सात्त्विक हुँदैनन्! कतिपय मानिसहरू नदीको चिसो पानीमा घाँटीसम्म डुबेर, आगोको बीचमा उभिएर वा शरीरलाई रक्ताम्य पारेर 'घोर तपस्या' गर्छन्। तर किन गर्छन्? ईश्वरप्रतिको प्रेमले होइन! १. दम्भ: संसारलाई देखाउन— "म कति ठूलो तपस्वी हुँ!" २. काम र राग: कुनै स्त्री पाउने, शत्रुलाई मार्ने वा संसारमा राज गर्ने व्यक्तिगत स्वार्थका लागि। रामायणमा रावणले आफ्नो शिर काटेर चढाएको थियो, र भस्मासुरले शिवजीबाट अरूलाई भस्म गर्ने वरदान माग्न घोर तपस्या गरेको थियो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई चेतावनी दिनुहुन्छ: "यस्तो हठपूर्ण र पीडादायी तपस्या धर्म होइन, यो घोर आसुरी वृत्ति हो।"

धेरै मानिसहरू सोच्दछन् कि आफूलाई जति धेरै दुःख र कष्ट दियो, धर्म उति नै धेरै हुन्छ: - महिनौंसम्म नखाई भोकभोकै बस्नु, शरीरलाई यातना दिनु। 1. गीताको प्रस्ट सन्देश: - धर्मले शरीरलाई यातना दिन सिकाउँदैन; धर्मले त 'मनलाई संयमित' गर्न सिकाउँछ। - यदि तपाईंले शरीर सुकाउनुभयो तर मनमा रिस, घमण्ड र अरूलाई देखाउने भोक यथावत् छ भने त्यो तपस्या केवल शारीरिक आत्मघात मात्र हो। 2. साँचो तपस्या: - मिठो बोल्नु, अरूको सेवा गर्नु, इन्द्रियहरूलाई संयममा राख्नु र सत्यमा अडिग रहनु नै साँचो सात्त्विक तपस्या हो।