प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः।
प्रोच्यते गुणसङ्ख्याने यथावच्छृणु तान्यपि॥ १९॥
सरल नेपाली अनुवाद
गुणहरूको गणना गर्ने सांख्य शास्त्रमा ज्ञान, कर्म र कर्ता पनि तीन गुणहरू (सत्त्व, रज र तम) को भेद अनुसार तीन-तीन प्रकारका बताइएका छन्। ती सबैको स्वरूप मबाट यथार्थ रूपमा सुन।
महाभारतको परिस्थिति
गुणहरूको त्रिआयामी प्रभाव: ज्ञान, कर्म र कर्ताको वर्गीकरण
श्रीकृष्णले अघिल्लो श्लोकमा कर्मका अवयवहरू बताउनुभएको थियो।
अब उहाँ ज्ञान, कर्म र कर्तालाई प्रकृतिका तीन गुणहरू (सत्त्व, रज र तम) को कसीमा राखेर विश्लेषण गर्न थाल्नुहुन्छ।
कुनै पनि मानिसको ज्ञान कस्तो छ, उसले गर्ने काम कस्तो छ, र उसको स्वभाव (कर्ता) कस्तो छ— यी तीनै कुरा सत्त्व, रज वा तमको अधीनमा हुन्छन्।
श्रीकृष्ण अर्जुनलाई यी तीनवटैको सात्त्विक, राजसिक र तामसिक भेद बुझ्न आह्वान गर्नुहुन्छ ताकि अर्जुनले आफ्नो जीवनलाई पूर्ण सात्त्विक बनाउन सकून्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
आफ्नो दृष्टिकोण, कार्य र व्यक्तित्वको मूल्याङ्कन
१. हाम्रो जीवन तीन कुराले निर्माण हुन्छ:
- हामी संसारलाई कसरी हेर्छौं (ज्ञान)।
- हामी संसारमा के गर्छौं (कर्म)।
- हामी कर्म गर्दा कुन मनोवृत्तिमा छौं (कर्ता)।
२. यी तीनैमा सत्त्व, रज र तमको मिश्रण हुन्छ।
३. यदि हामीले आफ्नो ज्ञानलाई सात्त्विक बनायौं भने हाम्रा कर्म र हाम्रो व्यक्तित्व आफैं सात्त्विक र दिव्य बन्दछन्।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो सोचाइ (ज्ञान), दैनिकी (कर्म) र भित्री स्वभाव (कर्ता) कुन गुणद्वारा सञ्चालित छ भनी आत्म-मूल्याङ्कन गर्न तयार हुनुहोस्।