प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम्॥ २०॥
सरल नेपाली अनुवाद
जुन ज्ञानद्वारा मनुष्यले भिन्न-भिन्न देखिने सम्पूर्ण प्राणीहरूमा एकै अविनाशी, अखण्ड र अविभाज्य आत्मतत्त्वलाई व्याप्त देख्दछ, त्यस ज्ञानलाई तिमी 'सात्त्विक ज्ञान' जान।
महाभारतको परिस्थिति
सात्त्विक ज्ञान: अनेकतामा एकताको अनुभूति
सात्त्विक ज्ञान भनेको वेदान्त र आत्मज्ञानको सर्वोच्च शिखर हो।
कुरुक्षेत्रमा एकातिर पाण्डव र अर्कातिर कौरव, एकातिर मित्र र अर्कातिर शत्रु देखिए तापनि ज्ञानी पुरुषले सबैको बाहिरी शरीरभित्र एउटै परमात्मा वा आत्मचेतनालाई देख्दछ।
जसरी विभिन्न आकारका सुनका गहनाहरूमा सुन एउटै हुन्छ, त्यसैगरी विभिन्न रंग, जात, देश र शरीरमा एउटै अविनाशी चेतना व्याप्त छ भन्ने जान्नु नै सात्त्विक ज्ञान हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
विभाजनबाट माथि उठेर एकात्मताको दृष्टि
१. आजको संसारमा संकीर्णता, जातीयता, साम्प्रदायिकता र घृणाको कारण के हो?
- त्यो हो भेद-दृष्टि (राजसिक वा तामसिक सोच)।
२. जब व्यक्तिमा सात्त्विक ज्ञानको उदय हुन्छ, तब उसले सबै मानिस र प्राणीमा आफूलाई नै देख्छ:
- "म जस्तै अरुलाई पनि बाँच्ने अधिकार छ।"
- "अरुको दुःख मेरो आफ्नै दुःख हो।"
३. सात्त्विक दृष्टिले मात्र संसारमा वास्तविक शान्ति, प्रेम र करुणा स्थापित गर्न सक्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
अरूसँग अन्तरक्रिया गर्दा उनीहरूको बाहिरी भिन्नता (जात, धर्म, विचार) भन्दा पर गएर उनीहरूभित्रको साझा मानवीय चेतनालाई सम्मान गर्नुहोस्।