अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

श्रीकृष्णले यहाँ अर्जुनलाई बन्नुपर्ने आदर्श योद्धा र कर्मयोगीको रूपरेखा कोरिदिनुभएको छ। एउटा सात्त्विक कर्ता कस्तो हुन्छ? १. 'मुक्तसङ्गः'— कामसँग अस्वस्थ मोह हुँदैन। २. 'अनहंवादी'— "मैले यो गरें" भनी आत्मप्रशंसा गर्दैन। ३. 'धृत्युत्साहसमन्वितः'— उसँग कठिनाइ सहने धैर्य (धृति) पनि हुन्छ र काम सुरु गर्ने अद्भूत ऊर्जा र उमङ्ग (उत्साह) पनि हुन्छ। ४. 'सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः'— जित हुँदा घमण्डले नउफ्रने र हार हुँदा निराशामा नडुब्ने। अर्जुनलाई श्रीकृष्ण यही सात्त्विक कर्ता बन्न प्रेरित गर्नुहुन्छ।

१. धेरै मानिसहरूमा उत्साह हुन्छ तर धैर्य हुँदैन— सुरु गर्छन् तर सानो अवरोध आउनासाथ छोडिदिन्छन्। २. कतिपयमा धैर्य हुन्छ तर उत्साह हुँदैन— सुस्त र मन्द हुन्छन्। ३. सात्त्विक कर्तामा धैर्य (Resilience) र उत्साह (Passion) दुवैको सुन्दर संगम हुन्छ। ४. उसले आफ्नो शतप्रतिशत प्रयास लगाउँछ, तर नतिजा आफ्नो पक्षमा नआए पनि विचलित नभई पुनः अगाडि बढ्छ।