प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु।
प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय॥ २९॥
सरल नेपाली अनुवाद
हे धनञ्जय अर्जुन! अब बुद्धि (निर्णय क्षमता) र धृति (धैर्य/संकल्प शक्ति) को पनि गुणहरूका आधारमा तीन-तीन प्रकारको भेद मबाट पूर्ण रूपमा र अलग-अलग गरी विस्तारपूर्वक सुन।
महाभारतको परिस्थिति
बुद्धि र धृतिको उद्घोष: मानव व्यक्तित्वका दुई इन्जिन
श्रीकृष्णले अर्जुनलाई 'धनञ्जय' (चारै दिशाबाट धन र विजय जितेर ल्याउने पराक्रमी) भनेर सम्बोधन गर्नुहुन्छ।
ज्ञान, कर्म र कर्ताको विश्लेषणपछि अब भगवान् मानिसको सबैभन्दा भित्री क्षमता— 'बुद्धि' (निर्णय लिने क्षमता) र 'धृति' (कठिनाइमा अडिग रहने संकल्प शक्ति)— को परीक्षण गर्न लाग्नुहुन्छ।
यदि बुद्धि सही भएन भने दिशा गलत हुन्छ, र यदि धृति (इच्छाशक्ति) भएन भने यात्रा बीचमै रोकिन्छ।
त्यसैले यी दुवैको सात्त्विक, राजसिक र तामसिक स्वरूप बुझ्नु आत्मविकासका लागि अपरिहार्य छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
दृष्टि (Intellect) र अडान (Willpower) को शक्ति
१. जीवनमा दुईवटा कुराले सफलता र शान्ति निर्धारण गर्छ:
- बुद्धि (Buddhi): के सही र के गलत छुट्याउने विवेक।
- धृति (Dhriti): सही बाटोमा जस्तोसुकै आँधी आए पनि टिक्ने शक्ति।
२. बुद्धि बिनाको धृति अन्धो जिद्दी बन्दछ; धृति बिनाको बुद्धि केवल गफ र योजनामा सीमित हुन्छ।
३. यी दुवैलाई सात्त्विक बनाउनु नै वास्तविक आन्तरिक विजय हो।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो विवेक (बुद्धि) र संकल्प शक्ति (धृति) लाई प्रकृतिका गुणहरूबाट मुक्त गरी सात्त्विक बनाउन तयार रहनुहोस्।