अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

महाभारतमा धृतराष्ट्रको बुद्धि राजसिक बुद्धिको स्पष्ट उदाहरण थियो। धृतराष्ट्रलाई धर्म के हो थाहा थियो, तर जब आफ्ना छोराहरूको स्वार्थ आयो, तब उनको बुद्धिले धर्म र अधर्मलाई 'अयथावत्' (आफ्नो सुविधा अनुसार तोडमोड गरेर) व्याख्या गर्न थाल्यो। राजसिक बुद्धिले सत्यलाई पूर्ण रूपमा नकारेको हुँदैन, तर स्वार्थ, लोभ र कामवासनाको कारणले सत्यलाई बङ्ग्याउँछ।

१. राजसिक बुद्धिले आफ्नो फाइदा हुँदा एउटा नियम र घाटा हुँदा अर्कै नियम बनाउँछ: - "म गर्दा चतुर्‍याइँ, अरुले गर्दा बेइमानी!" - "कानून अरुका लागि हो, मेरो लागि अपवाद हुनुपर्छ।" २. यस्तो दोहोरो मापदण्ड (Double Standard) ले मानिसको चरित्रलाई कमजोर बनाउँछ। ३. निष्पक्ष हुन नसक्ने, स्वार्थको चश्मा लगाएर हेर्ने बुद्धि नै राजसिक बुद्धि हो।