प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च।
न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी॥ ३५॥
सरल नेपाली अनुवाद
हे पार्थ! मूर्ख वा भ्रान्त बुद्धि भएको मानिसले जुन धृति (हठ) द्वारा निद्रा, भय, शोक, विषाद र घमण्डलाई कहिल्यै छोड्दैन (अर्थात् नकारात्मकतालाई नै दृढतापूर्वक पक्रिरहन्छ), त्यो हठ वा दृढता 'तामसिक धृति' हो।
महाभारतको परिस्थिति
तामसिक धृति: नकारात्मकतालाई पक्रिरहने विनाशकारी हठ
धृति भनेको धारण गर्नु वा पक्रिरहनु हो।
तर तामसिक मानिसले के पक्रिरहन्छ?
उसले सकारात्मक कुरा होइन— निद्रा, भय, चिन्ता, निराशा र अहंकारलाई च्यापेर बस्छ।
महाभारतमा दुर्योधनको हठ यसैको उदाहरण थियो। उसलाई विदुर, भीष्म, द्रोण र स्वयं श्रीकृष्णले सम्झाउँदा पनि उसले आफ्नो इर्ष्या, क्रोध र हठ छोडेन।
नकारात्मक कुरामा अडिग रहनु वीरता होइन, तामसिक धृति हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
दुःखलाई अँगालो हाल्ने बानी (Addiction to Misery)
१. मनोवैज्ञानिक सत्य:
- अचम्मको कुरा के छ भने, धेरै मानिसहरू आफ्नो चिन्ता, डिप्रेसन र नकारात्मक विचारहरूलाई छोड्न चाहँदैनन्।
- "म सधैं दुःखी छु", "मलाई कसैले माया गर्दैन"— यस्तो सोचलाई नै उनीहरू आफ्नो पहिचान (Identity) बनाउँछन्।
२. निद्रा (स्वप्न), डर (भय), पश्चात्ताप (शोक), निराशा (विषाद) र अहङ्कार (मद) लाई छोड्न नमान्नु नै तामसिक धृति हो।
३. यो शक्ति होइन, मानसिक दासता हो।
व्यावहारिक सूत्र :
विगतका तीता अनुभव, निराशा र डरलाई पक्रिरहन छोड्नुहोस्। नकारात्मकतालाई समात्ने जिद्दी त्यागेर सकारात्मक परिवर्तनतर्फ लाग्नुहोस्।