प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम्।
तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम्॥ ३७॥
सरल नेपाली अनुवाद
जुन सुख सुरुमा विष जस्तै कठिन र तीतो लाग्दछ, तर परिणाममा अमृतसमान परम आनन्ददायी हुन्छ— आत्मतत्त्वमा लीन भएको बुद्धिको निर्मलता र शुद्धताबाट उत्पन्न हुने त्यस सुखलाई 'सात्त्विक सुख' भनिएको छ।
महाभारतको परिस्थिति
सात्त्विक सुख: सुरुमा विष, अन्त्यमा अमृत
यो श्लोक मानव मनोविज्ञान र साधनाको शाश्वत नियम हो।
सुरुमा बिहान सबेरै उठ्नु, व्यायाम गर्नु, ध्यानमा मन एकाग्र गर्नु, वा इन्द्रियहरूलाई संयममा राख्नु विष पिएजस्तै गाह्रो र कष्टकर लाग्छ।
तर जब त्यो अनुशासन परिपक्व हुन्छ, तब त्यसले उत्तम स्वास्थ्य, अटल मानसिक शान्ति र आत्मज्ञान रूपी अमृत प्रदान गर्दछ।
पाण्डवहरूले १२ वर्षको वनवास र १ वर्षको अज्ञातवासको कठोर तपस्या सहे, सुरुमा त्यो विष जस्तै थियो, तर त्यसैले उनीहरूलाई अजेय योद्धा र धर्मको संरक्षक बनायो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
डिलेड ग्र्याटिफिकेसन (Delayed Gratification) को विजय
१. संसारका सबै महान् कुराहरू सुरुमा कष्टकर नै हुन्छन्:
- नयाँ सीप सिक्नु, कठिन पुस्तक पढ्नु, क्रोध नियन्त्रण गर्नु।
२. जो व्यक्ति सुरुको त्यो 'विष' (असहजता र श्रम) पिउन तयार हुन्छ, उसैले जीवनमा सफलता र आत्मिक शान्तिको 'अमृत' चाख्न पाउँछ।
३. सात्त्विक सुख कुनै बाह्य वस्तुबाट होइन, आफ्नै चित्तको निर्मलता (आत्मबुद्धिप्रसाद) बाट फुट्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
राम्रा बानीहरू बसाल्दा सुरुमा हुने कठिनाइलाई 'सात्त्विक विष' सम्झेर धैर्यपूर्वक सहन गर्नुहोस्; पछि यसले अमृतमय नतिजा दिनेछ।