प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम्।
परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम्॥ ३८॥
सरल नेपाली अनुवाद
इन्द्रिय र भोगका विषयहरूको संयोगबाट उत्पन्न हुने जुन सुख सुरुमा (भोग गर्दा) अमृत जस्तै मीठो लाग्दछ, तर परिणाममा विषसमान हानिकारक र दुःखदायी सिद्ध हुन्छ— त्यस्तो सुखलाई 'राजसिक सुख' मानिएको छ।
महाभारतको परिस्थिति
राजसिक सुख: सुरुमा अमृत, अन्त्यमा विष
महाभारतमा द्यूतक्रीडा (जुवा) खेल्दा दुर्योधन र शकुनिलाई सुरुमा ठूलो रमाइलो र विजयको उन्माद (अमृतोपमम्) भएको थियो।
तर त्यसैको अन्तिम परिणाम के भयो?
कुरुवंशको महाविनाश, युद्धको विभिषिका र मृत्यु (परिणामे विषमिव)।
इन्द्रियभोगको हरेक सुख सुरुमा लोभ्याउने र मीठो हुन्छ, तर अन्ततः त्यसले शारीरिक रोग, मानसिक तनाव, ईर्ष्या र निराशा मात्र जन्माउँछ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
क्षणिक सुखको पासो र लत (Addiction Trap)
१. आधुनिक जीवनमा राजसिक सुखका अनगिन्ती उदाहरण छन्:
- जङ्क फुड खानु: खाँदा मीठो (अमृत), पछि मोटोपना र रोग (विष)।
- रक्सी वा लागूऔषध: सुरुमा मस्ती (अमृत), पछि स्वास्थ्य, परिवार र भविष्यको विनाश (विष)।
- रील्स वा सोसल मिडियाको लत: हेर्दा आनन्द, पछि समयको बर्बादी र मानसिक तनाव।
२. जो सुखको पछाडि विष लुकेको छ, त्यसलाई बुद्धिमानीपूर्वक सुरुमै चिन्न सक्नुपर्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
क्षणिक रमाइलोले आकर्षित गर्दा त्यसको अन्तिम परिणाम (Consequence) लाई हेर्नुहोस्। सुरुमा मीठो लाग्ने तर पछि दुःख दिने लतहरूबाट तुरुन्तै पछि हट्नुहोस्।