प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम्।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम्॥ ४४॥
सरल नेपाली अनुवाद
खेतीपाती (कृषि), पशुपालन (गोरक्षा) र व्यापार-व्यवसाय (वाणिज्य)— यी वैश्यका स्वाभाविक कर्म हुन्। र सबैको सेवा, सहयोग तथा श्रममूलक कार्य गर्नु— शूद्रको पनि स्वाभाविक कर्तव्य हो।
महाभारतको परिस्थिति
आर्थिक स्तम्भ र श्रमको मर्यादा: समाजको सामूहिक सह-अस्तित्व
वैदिक समाजको कल्पना एउटा विशाल शरीरको रूपमा गरिएको थियो— जहाँ टाउको (ज्ञान), पाखुरा (सुरक्षा), पेट (आर्थिक सम्मुन्नति/वैश्य), र खुट्टा (श्रम र सेवा/शूद्र) सबै एकअर्कामा निर्भर थिए।
वैश्यहरू उत्पादन र वितरणका स्तम्भ हुन्, जसले अन्न उब्जाउँछन् र व्यापारबाट अर्थतन्त्र चलाउँछन्।
शूद्रहरू सेवा, निर्माण र शिल्पका मेरुदण्ड हुन्, जसको श्रम बिना कुनै घर वा सहर बन्नै सक्दैन।
श्रीकृष्णको दृष्टिमा कुनै पनि कर्म सानो वा ठूलो छैन; समाजका सबै अङ्गहरू उत्तिकै आवश्यक र सम्मानित छन्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
श्रमको सम्मान (Dignity of Labor) र आर्थिक सन्तुलन
१. आधुनिक अर्थतन्त्रमा:
- उद्यमी र व्यापारीहरू (वैश्य) ले रोजगारी र सम्पति सिर्जना गर्छन्।
- इन्जिनियर, कामदार र सेवा प्रदायकहरू (शूद्र) ले जमिनमा काम गरेर समाजलाई गति दिन्छन्।
२. जब समाजमा शारीरिक श्रमलाई 'तुच्छ' र केवल बौद्धिक कामलाई 'ठूलो' मान्न थालिन्छ, तब सामाजिक विकृति आउँछ।
३. हरेक पेशा समाजसेवाको अभिन्न अङ्ग हो र निष्ठापूर्वक गरिएको कुनै पनि काम आत्म-विकासको साधन बन्न सक्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
जुनसुकै पेशा वा श्रमलाई सम्मान गर्नुहोस्। आफूले गर्ने काम आर्थिक उत्पादन होस् वा सेवा, त्यसलाई पूर्ण इमान्दारिताका साथ गर्नुहोस्।