0%
Chapter 18 • Verse 43

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

कथा मोड (Story)
श्रीभगवानुवाच

शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम्।

दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम्॥ ४३॥

सरल नेपाली अनुवाद

शूरवीरता, तेज (प्रभावशीलता), धैर्य, कार्यदक्षता, युद्धबाट नभाग्नु, दानशीलता र न्यायपूर्ण नेतृत्व क्षमता (ईश्वरभाव)— यी गुणहरू स्वभावैले क्षत्रियका स्वाभाविक कर्म हुन्।

महाभारतको परिस्थिति

क्षत्रियको धर्म: अर्जुनलाई आफ्नो मौलिक स्वभावको स्मरण

श्रीकृष्णले यहाँ अर्जुनलाई उनको वास्तविक पहिचान र क्षत्रिय स्वभावको सम्झना गराउनुहुन्छ। अर्जुन युद्धबाट भागेर भिक्षा माग्ने विचार गर्दै थिए। तर श्रीकृष्ण सम्झाउनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिम्रो स्वभावमा शौर्य, तेज, दक्षता र नेतृत्व (ईश्वरभाव) छ। युद्धको मैदानबाट भाग्नु (पलायन) तिम्रो स्वाभाविक धर्म होइन। अन्यायको विरुद्ध डटेर लड्नु र निर्दोषहरूको रक्षा गर्नु नै तिम्रो रगत र स्वभावमा रहेको क्षत्रिय कर्म हो।"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

साहसी नेतृत्व (Courageous Leadership) का स्तम्भ

१. आजका प्रशासक, सैनिक, नेता र व्यवस्थापकहरूमा क्षत्रिय गुणहरू हुनु अनिवार्य छ: - दबाब र सङ्कटको समयमा नभाग्नु (युद्धे चाप्यपलायनम्)। - कठिन परिस्थितिमा निर्णय लिने दक्षता (दाक्ष्यम्)। - मातहतका मानिसहरूको रक्षा र उदारता (दानम् र ईश्वरभाव)। २. कायरतापूर्वक जिम्मेवारीबाट पन्छिनु कहिल्यै धर्म हुन सक्दैन; सङ्कटको सामना गर्ने आँट नै नेतृत्व हो।
व्यावहारिक सूत्र :

जीवनका चुनौतीहरूबाट भाग्ने होइन, दृढता र कुशलताका साथ सामना गर्नुहोस्; आफ्ना मानिसहरूको रक्षा र सहयोगका लागि सदैव तत्पर रहनुहोस्।