0%
Chapter 18 • Verse 43

अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)

श्रीभगवानुवाच

शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम्।

दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम्॥ ४३॥

सरल नेपाली अनुवाद

शूरवीरता, तेज (प्रभावशीलता), धैर्य, कार्यदक्षता, युद्धबाट नभाग्नु, दानशीलता र न्यायपूर्ण नेतृत्व क्षमता (ईश्वरभाव)— यी गुणहरू स्वभावैले क्षत्रियका स्वाभाविक कर्म हुन्।

महाभारतको परिस्थिति

क्षत्रियको धर्म: अर्जुनलाई आफ्नो मौलिक स्वभावको स्मरण

श्रीकृष्णले यहाँ अर्जुनलाई उनको वास्तविक पहिचान र क्षत्रिय स्वभावको सम्झना गराउनुहुन्छ। अर्जुन युद्धबाट भागेर भिक्षा माग्ने विचार गर्दै थिए। तर श्रीकृष्ण सम्झाउनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिम्रो स्वभावमा शौर्य, तेज, दक्षता र नेतृत्व (ईश्वरभाव) छ। युद्धको मैदानबाट भाग्नु (पलायन) तिम्रो स्वाभाविक धर्म होइन। अन्यायको विरुद्ध डटेर लड्नु र निर्दोषहरूको रक्षा गर्नु नै तिम्रो रगत र स्वभावमा रहेको क्षत्रिय कर्म हो।"
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

साहसी नेतृत्व (Courageous Leadership) का स्तम्भ

१. आजका प्रशासक, सैनिक, नेता र व्यवस्थापकहरूमा क्षत्रिय गुणहरू हुनु अनिवार्य छ: - दबाब र सङ्कटको समयमा नभाग्नु (युद्धे चाप्यपलायनम्)। - कठिन परिस्थितिमा निर्णय लिने दक्षता (दाक्ष्यम्)। - मातहतका मानिसहरूको रक्षा र उदारता (दानम् र ईश्वरभाव)। २. कायरतापूर्वक जिम्मेवारीबाट पन्छिनु कहिल्यै धर्म हुन सक्दैन; सङ्कटको सामना गर्ने आँट नै नेतृत्व हो।
व्यावहारिक सूत्र :

जीवनका चुनौतीहरूबाट भाग्ने होइन, दृढता र कुशलताका साथ सामना गर्नुहोस्; आफ्ना मानिसहरूको रक्षा र सहयोगका लागि सदैव तत्पर रहनुहोस्।