प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम्॥ ४२॥
सरल नेपाली अनुवाद
मनको शान्ति (शम), इन्द्रिय-संयम (दम), तपस्या, बाहिरी-भित्री पवित्रता, क्षमाशीलता, सरलता (निष्कपटता), शास्त्रज्ञान, आत्मानुभूति (विज्ञान), र ईश्वरीय सत्यप्रति आस्था (आस्तिक्य)— यी नौ गुणहरू स्वभावैले ब्राह्मणका स्वाभाविक कर्म हुन्।
महाभारतको परिस्थिति
ब्राह्मणको वास्तविक पहिचान: नौ आध्यात्मिक सद्गुण
महाभारतमा युधिष्ठिर र यक्षको संवाद (यक्षप्रश्न) मा पनि युधिष्ठिरले भनेका थिए— कुल वा जन्मले होइन, केवल वृत्त (सदाचार र चरित्र) ले मात्र मानिस ब्राह्मण बन्दछ।
श्रीकृष्ण यहाँ त्यसैलाई पुष्टि गर्दै नौवटा आन्तरिक लक्षण देखाउनुहुन्छ।
यदि कुनै व्यक्तिमा शान्ति, क्षमा, तप, ज्ञान र सरलता छैन भने ऊ जतिसुकै ठूलो कुलमा जन्मे पनि साँचो अर्थमा ब्राह्मण हुन सक्दैन।
यो कुनै जन्मगत विशेषाधिकार होइन, उच्च नैतिक र बौद्धिक जिम्मेवारी हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
बौद्धिक र आध्यात्मिक नेतृत्वका गुणहरू
१. कुनै पनि समाजका शिक्षक, दार्शनिक, वैज्ञानिक र चिन्तकहरूमा यी नौ गुण अपरिहार्य छन्:
- निष्कपट सरलता (आर्जव) र सत्यको खोजी (ज्ञान र विज्ञान)।
- लोभ र क्रोधबाट मुक्त शान्त मन (शम र दम)।
- क्षमा र सहिष्णुता (क्षान्ति)।
२. जब समाजका बौद्धिकहरू नै भ्रष्ट, लोभी र कपटी बन्दछन्, तब सम्पूर्ण सभ्यताको पतन हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो जीवनमा शान्ति, सरलता, निरन्तर अध्ययन र क्षमाशीलतालाई आत्मसात गरी आन्तरिक उच्चता विकास गर्नुहोस्।