प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः॥ ४१॥
सरल नेपाली अनुवाद
हे परन्तप अर्जुन! ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य र शूद्रहरूका कर्तव्य कर्महरू उनीहरूको जन्मगत जातिका आधारमा होइन, बरु आफ्नै स्वभावबाट उत्पन्न भएका प्रकृतिका तीन गुणहरू (सत्त्व, रज र तम) का आधारमा विभाजन गरिएका छन्।
महाभारतको परिस्थिति
वर्ण र कर्तव्यको वैज्ञानिक आधार: जन्म होइन, गुण र स्वभाव
श्रीकृष्णले चौथो अध्यायमा 'चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः' (४.१३) भन्नुभएको थियो।
यहाँ अठारौं अध्यायमा पुनः जोड दिँदै प्रष्ट पार्नुहुन्छ कि मानव समाजको कार्य-विभाजन जन्मको आधारमा होइन, 'स्वभावप्रभवैर्गुणैः'— मानिसको भित्री स्वभाव र गुणहरूको आधारमा भएको हो।
कसैको स्वभाव ज्ञान र शान्तिप्रिय हुन्छ, कसैको नेतृत्व र शौर्यपूर्ण, कसैको व्यापार र उद्यमशील, त कसैको सेवा र सीपमूलक।
आफ्नो प्राकृतिक स्वभाव (स्वधर्म) अनुसारको कार्य गर्नु नै व्यक्तिको विकासको मार्ग हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
आफ्नो प्राकृतिक प्रतिभा (Inherent Aptitude) को पहिचान
१. आजको शिक्षा र करियर काउन्सिलिङमा यसलाई 'Aptitude & Temperament Matching' भनिन्छ:
- यदि कसैको स्वभाव अनुसन्धान र विचारको छ भने उसलाई लडाइँमा पठाउँदा असफल हुन्छ।
- यदि कसैको स्वभाव उद्यम र व्यापारको छ भने उसलाई केवल किताबी ज्ञानमा थुन्दा छटपटी हुन्छ।
२. समाजले तोकिदिएको वा अरुको देखासिकीमा करियर छान्नु भन्दा आफ्नो भित्री प्राकृतिक गुण र क्षमता के हो, त्यो चिन्नु आवश्यक छ।
व्यावहारिक सूत्र :
अरूको देखासिकीमा आफ्नो मार्ग नबनाउनुहोस्। आफ्नो भित्री स्वभाव र रुचिलाई चिनेर त्यसैमा निष्ठापूर्वक उत्कृष्टता हासिल गर्नुहोस्।