प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः॥ ४०॥
सरल नेपाली अनुवाद
यस पृथ्वीमा, वा स्वर्गलोकका देवताहरूमा नै पनि, त्यस्तो कुनै पनि प्राणी वा अस्तित्व छैन जो प्रकृतिबाट उत्पन्न भएका यी तीन गुणहरू (सत्त्व, रज र तम) को प्रभावबाट मुक्त भएको होस्।
महाभारतको परिस्थिति
गुणहरूको सार्वभौमिकता: प्रकृतिको सम्पूर्ण साम्राज्य
श्रीकृष्णले यहाँ गुणहरूको विश्लेषणको उपसंहार गर्नुहुन्छ।
उहाँ प्रष्ट पार्नुहुन्छ कि भौतिक प्रकृतिको सम्पूर्ण सृष्टि— साना कीरा-फट्याङ्ग्रादेखि लिएर स्वर्गका इन्द्रादि देवताहरूसम्म— सबै यी तीन गुणहरूको चक्रमा घुमिरहेका छन्।
केवल गुणहरूलाई बुझेर, तिनको साक्षी बनेर, र परमात्मामा समर्पित भएर मात्र मानिस यी गुणहरूको बन्धनबाट पार (गुणातीत) हुन सक्दछ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
प्रकृतिको नियमलाई बुझेर साक्षी बन्ने कला
१. हामी जतिसुकै सभ्य, शिक्षित वा शक्तिशाली भए पनि, हाम्रो शरीर, मन र इन्द्रियहरू प्रकृतिका तीन गुणहरूबाट प्रभावित भइरहन्छन्।
२. कहिले मन शान्त हुन्छ (सत्त्व), कहिले आक्रामक र चञ्चल हुन्छ (रज), त कहिले अल्छी र उदास हुन्छ (तम)।
३. यसमा आत्तिनु पर्दैन; आफूलाई यी गुणहरूको खेल हेर्ने 'साक्षी चेतना' को रूपमा अनुभव गर्नु नै स्वतन्त्रताको रहस्य हो।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो मनको मुड स्वीङ (Mood swings) वा मानसिक उतारचढावलाई दोष नदिनुहोस्; ती प्रकृतिका तीन गुणका लहर हुन् भनी साक्षी भावले हेर्नुहोस्।