प्रगति: 0%
अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग
मोक्षसंन्यास योग (समस्त उपदेशको महामुकुट)
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया॥ ६१॥
सरल नेपाली अनुवाद
हे अर्जुन! सर्व-नियन्ता परमेश्वर सम्पूर्ण प्राणीहरूको हृदयमा विराजमान हुनुहुन्छ, र उहाँले आफ्नो माया शक्तिद्वारा, शरीर रूपी यन्त्र (मेसिन) मा चढेका सम्पूर्ण प्राणीहरूलाई उनीहरूका कर्म अनुसार कठपुतलीलाई झैं घुमाइरहनु भएको छ।
महाभारतको परिस्थिति
हृदयमा स्थित ईश्वर र शरीर रूपी यन्त्र
श्रीकृष्णले यहाँ सृष्टिको सबैभन्दा गहन आध्यात्मिक रहस्य खोल्नुभएको छ।
ईश्वर कतै टाढा आकाश वा सातौं पातालमा छैनन्; उहाँ त प्रत्येक प्राणीको 'हृद्देशे' (हृदयमा) अन्तरात्मा र साक्षी रूपमा विराजमान हुनुहुन्छ।
यो भौतिक शरीर प्रकृतिले दिएको एउटा 'यन्त्र' (Biochemical Machine) हो।
हाम्रा पूर्वसंस्कार र कर्म अनुसार ईश्वरको नियम (माया) ले यो यन्त्रलाई संसारको रङ्गमञ्चमा नचाइरहेको छ।
जब मनुष्यले यो सत्य बुझ्दछ, तब उसको अहङ्कार पूर्ण रूपमा नष्ट हुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
कठपुतलीको अहङ्कार र भित्री नियन्त्रक
१. हामी आफूलाई निकै ठूलो कर्ता ठान्छौं— "मैले यो गरें, मैले त्यो गरें।"
२. तर वैज्ञानिक र आध्यात्मिक रूपमा हेर्दा:
- शरीर मुटु, कलेजो, डीएनए र स्नायु प्रणालीको एउटा स्वचालित यन्त्र हो।
- यो यन्त्रलाई चलाउने र जीवन दिने मुख्य ऊर्जा ईश्वर (चेतना) हो।
३. जब हामी बुझ्छौं कि हामी शरीर रूपी यन्त्रमा बसेका यात्री मात्र हौं, तब जीवनको अनावश्यक बोझ र घमण्ड समाप्त हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो शरीर र मनलाई ईश्वरीय यन्त्र सम्झनुहोस्। अहङ्कार त्यागी हृदयमा विराजमान परमात्माको उपस्थितिमा आफूलाई समर्पित गर्नुहोस्।