अध्याय 18 : मोक्षसंन्यासयोग

श्रीकृष्णले अर्जुनलाई उनको पूर्व संस्कारहरूको यथार्थ देखाउनुहुन्छ। मानिसका गुण, स्वभाव र पूर्वजन्मका कर्महरूले उसलाई एउटा निश्चित ढाँचामा बाँधेका हुन्छन्। अर्जुन वीर, धनुर्धर र अन्यायरहित समाजको पक्षधर थिए। अहिले उनी मोहको कारणले भन्दैछन्— "म युद्ध गर्दिनँ।" तर जब युद्ध सुरु हुनेछ, कर्ण र दुर्योधनले पाण्डव सेनामा संहार मच्चाउनेछन्, तब अर्जुन आफ्नै स्वभावको विवशताले (अवशोऽपि) गाण्डीव उठाएर बाण बर्साउन बाध्य हुनेछन्।

१. मनोवैज्ञानिक सत्य: - हामी जतिसुकै तर्क गरे पनि, सङ्कटको घडीमा हाम्रो वास्तविक स्वभाव (Core Nature) नै बाहिर आउँछ। २. यदि कोही भित्रैदेखि योद्धा वा सर्जक छ भने उसले आफूलाई रोक्न सक्दैन। ३. त्यसैले बुद्धिमान् मानिस त्यो हो जसले आफ्ना संस्कार र स्वभावलाई पहिल्यै बुझेर त्यसलाई धर्म र समाजको हितमा प्रयोग गर्दछ, विवश भएर होइन।