अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

मानिसहरू सोच्छन् कि पाप मात्र नराम्रो हो, पुण्य त राम्रो हो। तर आध्यात्मिक रूपमा पुण्य पनि सुनको साङ्लो हो, जसले मानिसलाई स्वर्ग र नयाँ जन्मको बन्धनमा बाँधिरहन्छ। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ: "अर्जुन! जब तिमी समत्व बुद्धिले काम गर्छौ, तब तिम्रो काम पाप र पुण्य दुवैको बन्धनभन्दा माथि उठ्छ। 'योगः कर्मसु कौशलम्'— कर्ममा कुशलता नै योग हो! यहाँ कुशलता भनेको केवल हातको सीप वा चातुर्य मात्र होइन; यहाँ कुशलताको अर्थ हो— संसारको बीचमा बसेर कर्म गर्दागर्दै पनि कर्मको टाँसिने बन्धन (Karma residue) बाट आफूलाई पूर्णतया अछुतो राख्न सक्ने बुद्धिमत्ता! जसरी कमलको पात पानीमा डुबेर पनि पानीको थोपाले भिज्दैन, त्यसै गरी निष्काम भावले कर्म गर्नु नै कर्मको परम कौशल हो!"

हामी आफ्नो काममा दुईवटा गल्ती गर्छौं: १. या त हामी काममा यति धेरै टाँसिन्छौं (Obsessed) कि तनावले स्वास्थ्य र शान्ति गुमाउँछौं। २. या त हामी कामप्रति लापरवाह बन्छौं र भन्छौं— "मलाई के मतलब, जस्तो भए पनि भो।" श्रीकृष्णको 'योगः कर्मसु कौशलम्' यी दुवैको सुन्दर समाधान हो: - कार्य सम्पादन गर्दा आफ्नो १००% दक्षता, कला र सीप प्रयोग गर्नुहोस् (Professional Excellence)। - तर मनभित्रबाट नतिजा र अहंकारको टाँसिने बन्धनलाई पूर्णतया मुक्त राख्नुहोस् (Detached Mastery)। कामलाई यति सुन्दर ढङ्गले गर्नुहोस् कि काम नै कला र प्रार्थना बनोस्!