अध्याय 2 : साङ्ख्ययोग

श्रीकृष्ण अर्जुनको मनको अवस्थालाई 'मोह-कलिलम्' भन्नुहुन्छ। 'कलिलम्' को अर्थ हुन्छ— धमिलो हिलो वा दलदल। अर्जुन आफ्ना सम्बन्धहरू, नातेदारहरू र प्रतिष्ठाको त्यस्तै एउटा भयानक दलदलमा फसेका थिए, जहाँ जति हल्लियो उति भासिइन्छ। श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: "अर्जुन! जब तिमी निष्काम कर्म र आत्मज्ञानको अभ्यास गर्दै अगाडि बढ्नेछौ, तब तिम्रो बुद्धि यो मोहको दलदलबाट बाहिर निस्कनेछ। त्यतिबेला तिमीलाई मानिसहरूले के भन्छन्, समाजले के सुनाउँछ, शास्त्रका कुन फलहरू छन्— ती सबै सुनेका (श्रुतस्य) र सुन्न बाँकी (श्रोतव्यस्य) सांसारिक प्रलोभनहरूप्रति परम वैराग्य (उदासीनता) उत्पन्न हुनेछ। तिमी सत्यको प्रत्यक्ष अनुभवमा बाँच्न थाल्नेछौ!"

हाम्रो दिमाग दिनरात अरूको विचार र राय (Opinions) को दलदलमा फसेको छ: - समाजले के भन्ला? - यो मानिसले मेरो बारेमा के सुन्यो? - मैले भविष्यमा के सुन्नुपर्ला? जबसम्म हाम्रो बुद्धि यो बाहिरी कोलाहलको दलदलमा डुब्छ, हामी भ्रमित हुन्छौं। तर जब बुद्धि शुद्ध हुन्छ: - तपाईं अरूको राय र सामाजिक देखावटी कुराहरूबाट 'निर्वेद' (मुक्त र तटस्थ) हुनुहुन्छ। - तपाईं बाहिरी हल्ला सुन्न छोडेर आफ्नो भित्री आत्मा र विवेकको स्पष्ट मार्गदर्शनमा हिँड्नुहुन्छ।