अध्याय 3 : कर्मयोग

श्रीकृष्णले यहाँ एउटा गम्भीर रहस्य खोल्नुहुन्छ— यदि साक्षात् भगवान्ले नै "म त भगवान् हुँ, म केही पनि गर्दिनँ, दिनभर सुतेर बस्छु" भन्नुभयो भने के होला? संसारका सबै मानिसहरूले भन्न थाल्नेछन्: "भगवान्ले त कुनै काम गर्नुभएन, हामीले किन गर्ने? मन्दिरका पुजारी, राज्यका राजा, खेतका किसान सबैले काम छोडेर बस्नेछन्।" यसरी सारा संसार अल्छीपन, अकर्मण्यता र अराजकताको दलदलमा फस्नेछ। त्यसैले श्रीकृष्णले आफ्ना लागि होइन, मानव समाजको मर्यादा र सुव्यवस्था बचाउनका लागि अनवरत, निष्काम र थकाइरहित (अतन्द्रितः) भएर कर्म गरिरहनुभएको छ।

'अतन्द्रितः' शब्द अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ। यसको अर्थ हो— बिना कुनै तन्द्रा, आलस्य वा प्रमाद, पूर्ण सतर्कताका साथ कर्तव्यमा जुट्नु। हाम्रो मनमा प्रायः यस्तो सोच आउँछ: - "म किन यति धेरै खट्ने? अरूले त कामै नगरी आनन्द लिइरहेका छन्!" - "थोरै छली गरेर काम छल्दा के नै बिग्रिन्छ र?" तर जब तपाईं आफ्नो काममा इमानदार हुनुहुन्न, तपाईंले केवल काम मात्र छल्नुहुन्न; तपाईंले आफ्नो वरपरका मानिसहरू र समाजमा लापरवाहीको गलत सन्देश फैलाइरहनुभएको हुन्छ। सच्चा योगी त्यो हो जो अरूलाई हेरेर होइन, आफ्नो आत्माको प्रकाशमा पूर्ण सचेत भएर कर्म गर्छ।