प्रगति: 0%
अध्याय 3 : कर्मयोग
कर्मयोग (निष्काम सेवाको मार्ग)
उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम्।
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः॥ २४॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यदि मैले आफ्नो कर्तव्य कर्म नगर्ने हो भने यी सम्पूर्ण लोकहरू नष्ट-भ्रष्ट हुनेछन्; म सामाजिक अराजकता (वर्णसङ्कर) को कारण बन्नेछु, र यी सम्पूर्ण प्रजाहरूको विनाशको दोषी म आफैं ठहरिनेछु!
महाभारतको परिस्थिति
सामाजिक व्यवस्था र अकर्मण्यताको विनाशकारी परिणाम
पहिलो अध्यायमा अर्जुनले युद्ध नगर्ने बहाना बनाउँदै भनेका थिए: "युद्ध भयो भने कुल नष्ट हुन्छ, वर्णसङ्कर फैलिन्छ र समाज बिग्रिन्छ।"
यहाँ श्रीकृष्णले अर्जुनको त्यही तर्क उल्टाइदिनुहुन्छ:
"अर्जुन! तिमी सोच्छौ कि युद्ध लड्दा समाज बिग्रिन्छ? तर वास्तविकता के हो भने, यदि तिमीजस्ता धर्मनिष्ठ योद्धाहरूले अधर्म र अन्यायका अगाडि हात बाँधेर बसिदियौ भने, दुर्योधनजस्ता दुराचारीहरूले सारा संसारमा अधर्म, अन्याय र अराजकता फैलाउनेछन्!
त्यो अकर्मण्यताले सारा समाज नष्ट हुनेछ। त्यसैले कर्तव्य नगर्नु नै समाजको सबैभन्दा ठूलो विनाश हो!"
ईश्वर आफैं पनि प्रकृतिको नियम चलाउन प्रतिक्षण कर्म गरिरहनुहुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
सज्जनहरूको मौनता नै दुर्जनहरूको सबैभन्दा ठूलो बल
मार्टिन लुथर किङ्ग जुनियरले भनेका थिए: "इतिहासले खराब मानिसहरूको हिंसाभन्दा पनि असल मानिसहरूको भयानक मौनतालाई धिक्कार्नेछ।"
यो श्लोकले त्यही शाश्वत सत्यलाई प्रहार गर्दछ:
- जब समाजमा अन्याय, भ्रष्टाचार वा अधर्म हुन्छ, र सक्षम, इमानदार मानिसहरू "मलाई के मतलब, म किन बोल्ने?" भनेर चुपचाप बस्छन्,
- तब त्यो मौनता र निष्क्रियता नै समाजको पतनको मूल कारण बन्दछ।
आफ्नो कर्तव्यबाट पछि हट्नु भनेको अधर्मलाई अप्रत्यक्ष समर्थन गर्नु हो।
व्यावहारिक सूत्र :
गलत र अन्यायका अगाडि कहिल्यै अकर्मण्य र उदासीन नबन्नुहोस्। आफ्नो स्थानबाट सत्य र धर्मको पक्षमा दृढतापूर्वक उभिनु नै प्रत्येक सचेत नागरिकको पहिलो कर्तव्य हो।