अध्याय 3 : कर्मयोग

श्रीकृष्णले यहाँ कामवासनालाई 'नित्यवैरी' (Eternal Enemy) भन्नुभएको छ। अज्ञानी मानिसलाई लाग्छ कि इच्छा उसको मित्र हो— "मलाई नयाँ घर चाहिन्छ, नयाँ पद चाहिन्छ, इच्छाले नै मलाई चलाउँछ।" अज्ञानीले इच्छालाई साथी ठानेर उसको पछि दौडिन्छ र दुःख पाउँछ। तर ज्ञानी मानिसले जान्दछ कि इच्छा कहिल्यै कसैको मित्र हुन सक्दैन। यो एउटा यस्तो आगो (अनल) हो जसलाई जति घिउ दियो, यसले त्यति नै धेरै जलाउँछ। संसारका सबै सम्राटहरू— सिकन्दर, नेपोलियन, वा रावण— सबै साम्राज्य जितेर पनि असन्तुष्ट नै मरे, किनकि उनीहरूको भित्रको कामरूपी आगो कहिल्यै भरिन सकेन।

जब तपाईंलाई कुनै कुराको तीव्र तिर्खा लाग्छ, तब तपाईंलाई लाग्छ: "यो कुरा पाएपछि म पूर्ण शान्त हुनेछु।" तर त्यो केवल भ्रम हो। त्यो वस्तु पाउनेबित्तिकै तपाईंको दिमागमा दशवटा नयाँ इच्छाहरू जन्मिसकेका हुन्छन्। यो तृष्णाको चक्रव्यूह हो: - इच्छा → असन्तुष्टि → दौडधुप → प्राप्ति → नयाँ इच्छा → पुनः असन्तुष्टि। यस आगोलाई निभाउने एउटै मात्र उपाय छ— यसमा थप इन्धन (वासना) हाल्न छोडिदिनुहोस्। जे छ, त्यसमा सन्तुष्ट हुन सिक्नु नै यो नित्यवैरीमाथि विजय पाउने पहिलो पाइला हो।