अध्याय 3 : कर्मयोग

श्रीकृष्णले यहाँ तीनवटा अत्यन्तै सटिक र मनोवैज्ञानिक उदाहरणहरू दिनुभएको छ: १. धुवाँले ढाकिएको आगो (सात्त्विक अवस्था): अलिकति हावाको झोँकाले धुवाँ उडाएपछि आगो तुरुन्तै चम्किन्छ। सत्त्वगुणी मानिसलाई सानो सम्झौता वा सत्सङ्गले पनि तुरुन्तै ज्ञान प्राप्त हुन्छ। २. धुलोले ढाकिएको ऐना (राजसिक अवस्था): ऐनामा धुलो जमेपछि आफ्नो अनुहार देखिँदैन। यसलाई सफा गर्न कपडाले पुछ्नुपर्छ। रजोगुणी मानिसलाई अभ्यास र वैराग्यको मिहिनेत चाहिन्छ। ३. झिल्लीले बेरिएको गर्भ (तामसिक अवस्था): कोखको बच्चा पूरै बन्द हुन्छ। उसलाई बाहिर आउन समय र कठिन प्रक्रिया चाहिन्छ। तमोगुणी मानिसको विवेक कामवासनाले यति गहिरो गरी थिचिएको हुन्छ कि उसलाई ब्युँझाउन ठूलै आघात वा गम्भीर साधना चाहिन्छ। यी तिनै अवस्थामा ज्ञान नष्ट भएको हुँदैन; केवल कामवासनाको पर्दाले ढाकिएको मात्र हुन्छ।

ऐना आफैं फोहोर हुँदैन; ऐनाको सतहमा केवल धुलो जमेको हुन्छ। धुलो सफा गर्नेबित्तिकै ऐनाले आफ्नो मूल चमक तुरुन्तै फर्काउँछ। त्यसैगरी: तपाईंको आत्मा पापी वा कमजोर छैन। तपाईंको चेतना भित्र ज्ञानको सूर्य अझै चम्किरहेको छ। केवल लोभ, क्रोध, ईर्ष्या र वासनाको 'धुलो' ले तपाईंको भित्री ऐनालाई धमिलो बनाएको छ। त्यो धुलो सफा गर्ने कपडा के हो? - आत्म-सचेतना (Self-awareness) - निष्काम कर्म - र परमात्माको ध्यान।