अध्याय 3 : कर्मयोग

अर्जुनको प्रश्नको उत्तर दिँदै श्रीकृष्णले बाहिरी शत्रुहरू (कौरव सेना) लाई होइन, मानिसको भित्र लुकेको वास्तविक महाशत्रुलाई उदाङ्गो पारिदिनुहुन्छ। त्यो शत्रु हो— 'काम' (Desire/Lust)। जब मानिसको मनमा कुनै सांसारिक वस्तु, पद, प्रतिष्ठा वा व्यक्तिका लागि तीव्र तृष्णा जाग्छ, तब ऊ विवेकहीन बन्छ। र जब त्यो इच्छा पूरा हुन पाउँदैन, तब त्यही काम तुरुन्तै 'क्रोध' मा बदलिन्छ! क्रोधले मानिसको स्मरणशक्ति, विवेक र नैतिकता सबै निल्छ। दुर्योधनको अहंकार र युद्धको मूल जड पनि यही थियो— राज्यको अनियन्त्रित 'काम' (लोभ), र पाण्डवहरूको उन्नति देखेर उठेको 'क्रोध'। श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: "अर्जुन! बाहिरका शत्रुहरू पछि लडौंला, पहिले आफ्नो छातीभित्र लुकेको यो महापापी कामरूपी शत्रुलाई मार!"

श्रीकृष्णले कामलाई 'महाशनः' (Great Devourer - जसको भोक कहिल्यै तृप्त हुँदैन) भन्नुभएको छ। जसरी आगोमा जति घिउ हाल्यो, आगो झन्-झन् दन्किन्छ; त्यसैगरी कुनै पनि सांसारिक इच्छालाई भोगेर कहिल्यै सन्तुष्ट पार्न सकिँदैन: - एउटा मोबाइल किनेपछि अर्को नयाँ मोडल चाहिन्छ। - एक लाख कमाए १० लाख चाहिन्छ, १० लाख कमाए एक करोड चाहिन्छ। इच्छा कहिल्यै समाप्त हुँदैन। जबसम्म हामी इच्छाको दास बन्छौं, हामी सधैं असन्तुष्ट, क्रोधी र दुःखी रहनेछौं। वास्तविक शान्ति इच्छाहरूको पूर्तिमा होइन, इच्छाहरूमाथिको विजयमा छ।