0%
Chapter 4 • Verse 33

अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग

ज्ञान र कर्मको दिव्य समन्वय

कथा मोड (Story)
श्रीभगवानुवाच

श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप।

सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते॥ ३३॥

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे शत्रुतापन अर्जुन! भौतिक वस्तु वा द्रव्यद्वारा गरिने यज्ञभन्दा ज्ञानयज्ञ अत्यन्त श्रेष्ठ छ; किनभने हे पार्थ! संसारका सम्पूर्ण कर्महरू अन्ततः ज्ञानमा नै गएर पूर्ण रूपमा समाप्त हुन्छन्।

महाभारतको परिस्थिति

द्रव्ययज्ञभन्दा ज्ञानयज्ञको सर्वोच्चता

महाभारतमा राजाहरूले ठूला-ठूला अश्वमेध, राजसूय आदि द्रव्ययज्ञहरू गरे जहाँ करोडौंको सुन, गाई, अन्न र वस्त्र दान गरिन्थ्यो। तर ती सबै यज्ञहरूले अन्ततः स्वर्ग वा भौतिक सम्मान त दिलाउन सक्थे, तर अज्ञानता र मोक्षको समाधान दिन सक्दैनथे। कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा अर्जुनलाई कुनै घिउ हाल्ने वा सुन बाँड्ने यज्ञको खाँचो थिएन; उनलाई आफ्नो मोह र शोक मेटाउने 'ज्ञानयज्ञ' को आवश्यकता थियो! श्रीकृष्ण स्पष्ट भन्नुहुन्छ— सम्पूर्ण कर्महरूको अन्तिम गन्तव्य नै आत्मज्ञान हो। जब ज्ञान प्राप्त हुन्छ, तब कर्महरूको प्रयोजन पूरा हुन्छ र ती ज्ञानमै विलीन हुन्छन्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

कर्मको शिखर: ज्ञान नै अन्तिम गन्तव्य

हामी जे जति काम गर्छौं— पढाइ, व्यापार, परिवार, समाजसेवा वा धार्मिक अनुष्ठान: - यी सबैको मूल उद्देश्य के हो? आफ्नो चेतनालाई परिपक्व बनाउनु, मनलाई शुद्ध पार्नु र जीवनको सत्य बुझ्नु। - यदि कुनै व्यक्तिले जीवनभर मेहनत गर्‍यो तर उसमा समझ, विवेक र आत्मज्ञान आएन भने उसको सम्पूर्ण परिश्रम अधुरो रहन्छ। भौतिक वस्तुको दानभन्दा कसैलाई सत्यको ज्ञान दिनु वा आफैँले सत्य बुझ्नु हजारौं गुणा ठूलो यज्ञ हो।
व्यावहारिक सूत्र :

केवल बाहिरी काम र दौडधुपमा मात्र सीमित नरहनुहोस्। आफ्ना सबै अनुभव र कर्महरूबाट ज्ञान र विवेक हासिल गर्न प्राथमिकता दिनुहोस्।