प्रगति: 0%
अध्याय 4 : ज्ञानकर्मसंन्यासयोग
ज्ञान र कर्मको दिव्य समन्वय
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते।
तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति॥ ३८॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— निश्चय नै यस संसारमा आत्मज्ञान समान पवित्र गर्ने वस्तु अरू केही पनि छैन। निष्काम कर्मयोगको साधनामा पूर्ण सिद्ध भएको साधकले समयक्रमसँगै साधना परिपक्व भएपछि त्यस ज्ञानलाई स्वतः आफ्नै अन्तःकरणमा प्राप्त गर्दछ।
महाभारतको परिस्थिति
ज्ञान नै परम पवित्रता: गंगाभन्दा पनि पावन
महाभारतको कालमा मानिसहरू गंगा स्नान, तीर्थाटन र यज्ञ-अनुष्ठानलाई परम पवित्र मान्थे।
श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ— ती सबै बाहिरी शरीर र मनलाई केही बेर शान्त पार्ने माध्यम मात्र हुन्।
संसारमा ज्ञानभन्दा पवित्र गर्ने अरू कुनै वस्तु छैन!
किनभने तीर्थको जलले शरीरको बाहिरी धूलो पखाल्छ, तर आत्मज्ञानले मनभित्र हजारौं जुनीदेखि जमेर बसेको काम, क्रोध, लोभ, मोह र अज्ञानताको फोहोरलाई सदाका लागि पखालेर आत्मालाई निष्कलङ्क बनाइदिन्छ।
र यो ज्ञान बाहिर कतै खोज्न जानु पर्दैन; जब निष्काम कर्मयोगले मन शुद्ध हुन्छ, तब समयक्रममा यो आफ्नै हृदयभित्र आफैँ प्रकट हुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
साधनाको धैर्य: आन्तरिक परिपक्वताको फल
हामी धेरै पटक ज्ञान वा शान्ति तुरुन्तै चाहन्छौं:
- एक दिन ध्यान गरेर वा एउटा पुस्तक पढेर मानिस प्रबुद्ध हुन सक्दैन।
- जसरी रूखमा फल पाक्नको लागि निश्चित समय, मल, जल र घाम चाहिन्छ, त्यसै गरी आत्मज्ञान हृदयमा प्रकट हुनका लागि निष्काम कर्म र साधनाको निरन्तरता चाहिन्छ।
धैर्यपूर्वक आफ्नो कर्तव्य गर्दै जानुहोस्; जब तपाईंको मन अहंकारमुक्त र शुद्ध बन्छ, तब आत्मज्ञानको सूर्य स्वतः तपाईंभित्र उदाउनेछ।
व्यावहारिक सूत्र :
बाहिरी आडम्बर र देखावटी पवित्रतामा नभुल्नुहोस्। आफ्नो अन्तःकरणलाई पवित्र बनाउन दैनिक आत्मज्ञानको चिन्तन र निष्काम कर्म गर्नुहोस्।