अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग

यो श्रीमद्भगवद्गीताको सर्वाधिक सुन्दर र काव्यिक उपमाहरूमध्ये एक हो। कमलको फूल फोहोर हिलो र पानीमा उम्रिन्छ, तर त्यसको पातमा पानीको थोपा अडिन सक्दैन; पानी मोतीझैं चिप्लिएर झर्छ र पात सधैँ सुक्खा, चम्किलो र स्वच्छ रहन्छ। महाभारतमा श्रीकृष्णले अर्जुनलाई यही कमल बन्न प्रेरित गर्नुभएको छ: "हे अर्जुन! तिमी कुरुक्षेत्रको रक्तपात र युद्धको महासागरमा उभिएका छौ। तर यदि तिमीले आफ्ना कर्महरू भगवान्‌मा अर्पण गर्‍यौ र व्यक्तिगत स्वार्थ त्यागी कर्तव्यका लागि लड्यौ भने— यो भीषण युद्धको रगत र पापले पनि तिमीलाई छुने छैन, जसरी पानीले कमलको पातलाई भिजाउँदैन।" यो नै कर्मयोगको सर्वोच्च सुरक्षा कवच हो।

डुङ्गा पानीमा तैरिनु स्वाभाविक र आवश्यक हो, तर पानी डुङ्गाभित्र पस्यो भने डुङ्गा डुब्छ! - त्यस्तै, हामी संसारमा बस्नु, व्यापार गर्नु, परिवार पाल्नु र जिम्मेवारी पूरा गर्नु बिल्कुल स्वाभाविक हो। - तर समस्या तब सुरु हुन्छ जब संसारको लोभ, ईर्ष्या, चिन्ता र वासना हाम्रो मनभित्र पस्छ। कमलको पातजस्तै बन्नुहोस्— संसारका सबै कर्तव्यहरूमा पूर्ण रूपले भाग लिनुहोस्, तर आफ्नो मनलाई परमात्मामा समर्पित गरेर भित्रबाट सधैँ अलिप्त र पवित्र राख्नुहोस्।