प्रगति: 0%
अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग
कर्मसंन्यास (अनासक्तिको सन्तुष्टि)
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः।
गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः॥ १७॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जसको बुद्धि परमात्मामा नै लीन छ, जसको मन र आत्मा परमात्मामय बनिसकेको छ, जसको निष्ठा परमात्मामा मात्र अटल छ, र जसले परमात्मालाई नै परम आश्रय मानेका छन्— त्यस्ता साधकहरू, जसका सम्पूर्ण पापहरू ज्ञानद्वारा धोइसकिएका छन्, उनीहरूले फेरि कहिल्यै संसारमा फर्किनु नपर्ने परम मुक्ति (अपुनरावृत्ति) प्राप्त गर्दछन्।
महाभारतको परिस्थिति
परमात्मामा पूर्ण तन्मयता र अपुनरावृत्ति मोक्ष
श्रीकृष्णले यहाँ मोक्षका चार स्वर्णिम खुड्किलाहरू बताउनुभएको छ:
१. तद्बुद्धि: बुद्धिले परमात्माको सत्यलाई बुझ्नु।
२. तदात्मा: मन र भावनाहरूलाई परमात्मामा एकाकार गर्नु।
३. तन्निष्ठा: आफ्नो जीवनको अन्तिम निष्ठा र मूल्य परमात्मामा अटल राख्नु।
४. तत्परायण: सबै कर्म र आश्रय परमात्मालाई नै मान्नु।
महाभारतमा भीष्म पितामहले बाणको शय्यामा ६ महिनासम्म उत्तरायणको प्रतीक्षा गर्दा आफ्नो सम्पूर्ण चेतना, बुद्धि र प्राण श्रीकृष्णमा यसरी नै लीन गरेका थिए।
उनले अन्तिम क्षणमा श्रीकृष्णको स्तुति गर्दै शरीर त्यागे र सिधै परम पद 'अपुनरावृत्ति' प्राप्त गरे जहाँबाट फेरि कहिल्यै जन्म-मरणको चक्रमा फर्किनु पर्दैन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
पूर्ण एकाग्रता र समर्पण: बिख्रिएको मनलाई एउटै लक्ष्यमा जोड्नु
हाम्रो मन दिनभर हजारौं दिशामा छरपस्ट भइरहेको हुन्छ:
- कहिले धनको चिन्ता, कहिले सम्बन्धको डर, कहिले अरूको ईर्ष्या।
- जब मानिसले आफ्नो बुद्धि, मन, निष्ठा र आश्रयलाई केवल एउटै सर्वोच्च सत्य (ईश्वर) मा केन्द्रित गर्छ, तब मनका सम्पूर्ण पाप र विकारहरू पखालिन्छन्।
यसलाई आधुनिक भाषामा 'Absolute Flow State' वा 'Singular Devotion' भनिन्छ।
जब जीवनको केन्द्र परमात्मा बन्दछ, तब संसारको कुनै पनि तुच्छ आकर्षणले मानिसलाई बाँध्न सक्दैन।
व्यावहारिक सूत्र :
आफ्नो बुद्धि र मनलाई छरपस्ट हुन नदिनुहोस्। आफ्नो परम लक्ष्य र परमात्माप्रति पूर्ण निष्ठावान् भई जीवनलाई एकाग्र बनाउनुहोस्।