प्रगति: 0%
अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग
कर्मसंन्यास (अनासक्तिको सन्तुष्टि)
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः।
निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिताः॥ १९॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जसको मन समभाव (समता) मा दृढ भएर स्थित छ, उनीहरूले यसै लोकमा र यसै जुनीमा सम्पूर्ण संसार (जन्म-मरणको चक्र) लाई जितिसकेका छन्। किनभने परब्रह्म परमात्मा दोषरहित र सम हुनुहुन्छ; त्यसकारण त्यस्ता समदर्शी साधकहरू सधैँ परब्रह्ममा नै स्थित रहन्छन्।
महाभारतको परिस्थिति
जीवन्मुक्ति: यसै लोकमा संसारमाथि विजय
साधारण मानिसहरू मोक्षलाई मृत्युपछिको कुनै टाढाको घटना मान्छन्— "म मरेपछि स्वर्ग वा मोक्ष पाउँला।"
तर श्रीकृष्णले यहाँ सनातन धर्मको सबैभन्दा ठूलो क्रान्ति 'जीवन्मुक्ति' (Living Liberation) को घोषणा गर्नुभएको छ:
मोक्षका लागि मर्नु पर्दैन!
जसको मन आजै, अहिल्यै सुख-दुःख, मान-अपमान र लाभ-हानिमा समभावमा स्थित छ, उसले यसै जन्ममा सारा संसारलाई जितिसकेको छ (इहैव तैर्जितः सर्गः)।
महाभारतमा जनक, भीष्म र श्रीकृष्ण स्वयं जीवितै छँदा संसारमा रहेर पनि संसारभन्दा पूर्णतया मुक्त थिए।
परमात्मा सम हुनुभएकोले जो समतामा बस्छ, ऊ साक्षात् परमात्मामै बस्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
समत्व नै वास्तविक मोक्ष: मृत्युको प्रतीक्षा नगर्नुहोस्
मनको सन्तुलन नै स्वर्ग हो र मनको छटपटाहट नै नर्क हो:
- यदि अनुकूल परिस्थिति आउँदा तपाईं अत्यधिक उत्तेजित हुनुहुन्न र प्रतिकूल परिस्थिति आउँदा निराश वा क्रोधित हुनुहुन्न भने, तपाईंले संसारको मायालाई जितिसक्नुभयो।
- समता नै ईश्वरको स्वभाव हो।
जब तपाईं आफ्नो मनलाई समभावमा राख्नुहुन्छ, तब कुनै पनि बाहिरी घटना वा व्यक्तिले तपाईंको आन्तरिक शान्ति खोस्न सक्दैन।
यसलाई यसै क्षण आफ्नो जीवनमा उतार्नुहोस्।
व्यावहारिक सूत्र :
परिस्थिति अनुकूल वा प्रतिकूल जे आए पनि मनको समभाव नगुमाउनुहोस्। समतामा स्थित रहनु नै संसारलाई जित्नु र मोक्ष पाउनु हो।