प्रगति: 0%
अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग
कर्मसंन्यास (अनासक्तिको सन्तुष्टि)
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम्।
स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः॥ २०॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— मनपर्ने (प्रिय) वस्तु वा परिस्थिति पाउँदा न त अत्यधिक हर्षित भएर मात्तिन्छ, र मन नपर्ने (अप्रिय) कुरा पाउँदा न त विचलित भएर आत्तिन्छ— यस्तो स्थिर बुद्धि भएको, मोहरहित, ब्रह्मलाई जान्ने ब्रह्मज्ञानी पुरुष सधैँ परब्रह्म परमात्मामा नै स्थित रहन्छ।
महाभारतको परिस्थिति
ब्रह्मवित् स्थितप्रज्ञ: अनुकूल र प्रतिकूलमा अविचल
महाभारतमा युधिष्ठिरको जीवन यसको सर्वोच्च प्रमाण थियो:
जब राजसूय यज्ञमा युधिष्ठिर चक्रवर्ती सम्राट बने, विश्वभरका राजाहरूले उपहार ल्याएर उनको पाउमा राखे, तब पनि उनी अहंकारले मात्तिएनन् (न प्रहृष्येत्)।
र जब जुवामा राज्य, सम्पत्ति सबथोक गुमाएर १२ वर्ष जङ्गलमा भोकभोकै भौंतारिनुपर्यो, तब पनि उनी धर्मबाट विचलित भएनन् र आत्तिएनन् (नोद्विजेत्)।
श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ— जीवनमा सुख र दुःख, जय र पराजय, प्रशंसा र निन्दा नदीका छालहरू जस्तै आउँछन् र जान्छन्।
जो यी बाहिरी छालहरूमा नमात्ती र नआत्ती आफ्नो भित्री चेतनामा स्थिर रहन्छ, ऊ नै वास्तविक ब्रह्मज्ञानी हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
सफलतामा नमात्तिनुहोस्, असफलतामा नआत्तिनुहोस्
धेरै मानिसहरूको मानसिक सन्तुलन बाहिरी परिस्थितिको रिमोट कन्ट्रोलमा चल्छ:
- कसैले अलिकति तारिफ गर्यो वा नाफा भयो भने आकाशमा उड्छन्, घमण्ड गर्छन्।
- अलिकति आलोचना भयो वा नोक्सान पर्यो भने डिप्रेसनमा भासिन्छन्, रुवाबासी गर्छन्।
यो कच्चापन र मोहको लक्षण हो।
परिपक्व र आध्यात्मिक व्यक्तिको बुद्धि चट्टानजस्तै स्थिर हुन्छ।
उसले सफलतालाई पनि पाहुना र असफलतालाई पनि पाहुनाका रूपमा हेर्छ, र आफूलाई सधैँ शान्त र अविचल राख्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
राम्रो हुँदा घमण्ड नगर्नुहोस्, नराम्रो हुँदा निराश नहुनुहोस्। आफ्नो बुद्धिलाई स्थिर राखेर हरेक परिस्थितिमा समभाव कायम राख्नुहोस्।