अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग

श्रीकृष्णले यहाँ ध्यानयोगीको सर्वोच्च अवस्थाको घोषणा गर्नुभएको छ: १. यतेन्द्रियमनोबुद्धि: इन्द्रिय, मन र बुद्धिको पूर्ण अनुशासन। २. मोक्षपरायण: सांसारिक तुच्छ लोभभन्दा माथि उठेर आत्ममुक्तिलाई एकमात्र लक्ष्य बनाउनु। ३. विगतेच्छाभयक्रोध: वासना, डर र रिसको अन्त्य। यस्तो अवस्थामा पुगेको साधकलाई श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ— 'सदा मुक्त एव सः'। उसलाई मोक्षका लागि भविष्यको प्रतीक्षा गर्नु पर्दैन; ऊ अहिले नै, जहाँ छ, त्यहीँ मुक्त छ! कुरुक्षेत्रको रणभूमिमा अर्जुनले पनि यही मानसिक अवस्था प्राप्त गर्नु आवश्यक छ ताकि युद्ध गर्दा पनि उनी पूर्णतया मुक्त रहून्।

हामीलाई बाँध्ने कुनै बाहिरी फलामे जञ्जीर छैन; हामीलाई बाँध्ने केवल तीनवटा मानसिक बन्धनहरू हुन्: १. इच्छा (Uncontrolled Desires): यो भएन भने म बाँच्नै सक्दिनँ भन्ने लोलुपता। २. भय (Fear): जे छ त्यो गुम्ने डर र भविष्यको अनिश्चितता। ३. क्रोध (Anger): आफ्ना इच्छाहरूमा अवरोध आउँदा उत्पन्न हुने उत्तेजना। जब यी तीनै विकारहरू हट्छन् र मन-बुद्धि अनुशासित हुन्छन्, तब मानिसले अनुभव गर्छ कि ऊ कहिल्यै बन्धनमा थिएन; ऊ त सदा मुक्त थियो, छ र रहनेछ।