अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग

श्लोक २७ र २८ ले छैटौं अध्याय (आत्मसंयमयोग वा ध्यानयोग) को जग बसाल्दछन्। श्रीकृष्णले यहाँ ध्यानको व्यावहारिक विधि संकेत गर्नुभएको छ: १. बाहिरी विषयहरूको त्याग: ध्यानमा बस्नुअघि संसारका सम्पूर्ण चिन्ता र दृश्यहरूलाई ढोकाबाहिरै छोडिदिनु। २. भृकुटीमा दृष्टि: दुई आँखीभौंको बीचमा (आज्ञा चक्र) मा ध्यान एकाग्र गर्नु, जसले मानसिक चञ्चलता रोक्छ। ३. प्राण-अपानको साम्य: नासिकाका दुवै प्वालबाट चल्ने श्वास र प्रश्वासलाई शान्त, गहिरो र लयबद्ध बनाउनु। यो प्राचीन अष्टाङ्ग योगको क्रिया हो जसले कुरुक्षेत्रको युद्धभूमिमा पनि मनलाई पूर्ण रूपमा अचल र शान्त बनाउन सक्ने विधि सिकाउँछ।

जब मन धेरै विचलित र अशान्त हुन्छ, तब यो विधि प्रयोग गर्न सकिन्छ: - आँखा बन्द गर्नुहोस् र आफ्नो दृष्टिलाई दुवै आँखीभौंको बीचमा हल्का रूपमा केन्द्रित गर्नुहोस्। - नाकबाट भित्र पस्ने र बाहिर निस्कने श्वासलाई ध्यानपूर्वक अवलोकन गर्नुहोस्; श्वासलाई छोटो वा हतारमा होइन, स्वाभाविक र सन्तुलित रूपमा चल्न दिनुहोस्। - बाहिरका कुराहरूलाई केही बेरका लागि बिर्सिदिनुहोस्। केही मिनेटमै तपाईंको मस्तिष्कका छालहरू शान्त हुनेछन् र तपाईं आन्तरिक स्थिरताको अनुभव गर्न सक्नुहुनेछ।