अध्याय 5 : कर्मसंन्यासयोग

दार्शनिक वादविवादमा प्रायः मानिसहरू दुई खेमामा बाँडिन्थे: - ज्ञानमार्गीहरू भन्थे: "कर्म त अज्ञानीका लागि हो, हामी त ध्यान र चिन्तन मात्र गर्छौं।" - कर्ममार्गीहरू भन्थे: "कर्म नगरी कसैको पेट भरिन्न, ज्ञान केवल गफ मात्र हो।" श्रीकृष्ण यस्तो संकीर्ण विवादलाई 'बालबुद्धि' (अपरिपक्व सोच) भन्नुहुन्छ! महाभारतको कुरुक्षेत्रमा श्रीकृष्ण देखाउनुहुन्छ कि ज्ञान र कर्म दुई आँखा जस्ता हुन् वा चराका दुई पखेटा जस्ता हुन्। कर्म बिनाको ज्ञान पङ्गु हुन्छ, र ज्ञान बिनाको कर्म अन्धो हुन्छ। जसले कर्मयोगलाई सही ढंगले साधना गर्छ, उसलाई ज्ञान स्वतः मिल्छ र मोक्ष प्राप्त हुन्छ।

हाम्रो जीवनमा पनि 'सिद्धान्त' (Theory) र 'व्यावहारिकता' (Practice) बीच प्रायः द्वन्द्व देखिन्छ: - केवल पुस्तक पढेर ज्ञानको गफ दिने तर काम नगर्ने व्यक्ति जीवनमा असफल हुन्छ। - बिना सोचविचार केवल काममा दौडिरहने तर आत्मचिन्तन नगर्ने व्यक्ति तनावमा थचिन्छ। जब ज्ञानलाई कर्ममा र कर्मलाई ज्ञानमा रूपान्तरण गरिन्छ, तब जीवन सन्तुलित र सफल बन्दछ। सच्चा ज्ञानी त्यो हो जसको विचार र कर्म एउटै लयमा चल्दछ।