अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

श्रीकृष्णले यहाँ ध्यानको व्यावहारिक भौतिक तयारीका नियमहरू बताउनुभएको छ: १. शुचौ देशे: स्थान सफा, दुर्गन्धमुक्त र शान्त हुनुपर्छ। फोहोर र कोलाहल भएको ठाउँमा मन एकाग्र हुन सक्दैन। २. स्थिरम् आसनम्: आसन हल्लिने हुनु हुँदैन, नत्र शरीरको सन्तुलन बिग्रन्छ। ३. न अति उच्छ्रितं न अति नीचम्: धेरै अग्लो ठाउँमा बसे ध्यान लाग्दा लड्ने डर हुन्छ; धेरै भुइँमा बसे चिसो, ओस र कीराहरूले डिस्टर्ब गर्छन्। ४. कुश, छाला र कपडा: तत्कालीन समयमा विद्युतीय कुचालक (Insulator) का रूपमा जमिनको ऊर्जा खेर जान नदिन कुश र प्राकृतिक वस्त्र प्रयोग गरिन्थ्यो। यो पूर्ण वैज्ञानिक र स्वास्थ्यसम्मत योग-विधि हो।

हाम्रो मन बाहिरी वातावरणबाट प्रत्यक्ष प्रभावित हुन्छ: - यदि तपाईंको कोठा फोहोर, अस्तव्यस्त र दुर्गन्धित छ भने मन पनि अस्तव्यस्त नै रहन्छ। - घरको एउटा सानो कुनालाई शान्त, सफा र पवित्र बनाउनुहोस्, जहाँ केवल ध्यान, प्रार्थना र अध्ययन मात्र होस्। - बस्ने चकटी वा म्याट सहज र स्थिर हुनुपर्छ। जब बाहिरी आसन स्थिर र स्वच्छ हुन्छ, तब भित्री मनलाई स्थिर बनाउन धेरै सजिलो हुन्छ।