अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

युद्धभूमिमा अर्जुनको मनमा अनेकौं भयहरू थिए— "यदि म युद्ध लडेँ भने पाप लाग्नेछ, कुल नष्ट हुनेछ, नरक परिनेछ।" श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ कि डराएको मनले कहिल्यै ध्यान गर्न सक्दैन! 'विगतभीः' — ध्यानका लागि सबैभन्दा पहिले भय (Fear) लाई त्याग्नुपर्छ। मृत्युको डर, बदनामीको डर, भविष्यको डर सबैलाई परमात्माको चरणमा सुम्पेर साधक पूर्ण निर्भय बन्नुपर्छ। साथै 'ब्रह्मचारिव्रते स्थितः' अर्थात् आफ्नो ऊर्जालाई यौन र इन्द्रियवासनामा खेर जान नदिई उर्ध्वगामी बनाएर परमात्मामा केन्द्रित गर्नुपर्छ। तब मात्र त्यो ध्यान दिव्य रूपान्तरणकारी बन्दछ।

ध्यानमा बस्दा पनि यदि तपाईंलाई भविष्यको चिन्ता वा कुनै डर छ भने तपाईंको मन शान्त हुन सक्दैन: - डर अज्ञानताको उपज हो। जब तपाईं ईश्वरलाई आफ्नो रक्षक र सखा मान्नुहुन्छ, तब डर समाप्त हुन्छ (विगतभीः)। - त्यस्तै, ब्रह्मचर्य भनेको केवल शारीरिक संन्यास होइन; त्यो आफ्नो जीवन-ऊर्जा (Vital Energy) लाई व्यर्थका विषयभोग र उत्तेजनामा खेर फाल्नबाट जोगाएर बुद्धिमानीपूर्वक उच्च लक्ष्यमा लगाउनु हो। पवित्र र निर्भय मन नै परमात्माको साँचो मन्दिर हो।