प्रगति: 0%
अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा॥ १८॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जब विशेष रूपले अनुशासित भएको चित्त (मन) सम्पूर्ण सांसारिक कामनाहरूबाट तृष्णारहित (निःस्पृह) भएर केवल आफ्नै आत्मामा नै निश्चल भई स्थिर रहन्छ, त्यस बेला त्यो साधक 'युक्त' अर्थात् पूर्ण योगयुक्त पुरुष भनी कहलिन्छ।
महाभारतको परिस्थिति
आत्मन्येवावतिष्ठते: बाहिरी दौडधुपको पूर्ण विश्राम
महाभारतमा युद्धको कोलाहल, हात्ती-घोडाको चित्कार र बाणहरूको वर्षाका बीचमा पनि श्रीकृष्ण अर्जुनलाई चित्तको त्यो आन्तरिक केन्द्र (आत्मनि एव) देखाउँदै हुनुहुन्छ।
साधारण मानिसको मन दिनरात बाहिर दौडिरहन्छ— "मलाई यो चाहियो, मलाई ऊ चाहियो।"
तर जब साधकले आफ्ना सम्पूर्ण कामनाहरूको तृष्णा (स्पृहा) त्यागेर मनलाई आफ्नै अन्तरआत्मामा अड्याउन सक्छ, तब ऊ कुरुक्षेत्रको महायुद्धमा उभिए पनि पूर्णतया योगयुक्त रहन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
आफ्नो भित्री केन्द्रमा फर्कनुहोस्: तृष्णाको अन्त्य
मन किन यति धेरै चञ्चल र बेचैन हुन्छ?
किनभने मन बाहिरी वस्तुहरूमा सुख खोज्दै दौडिरहेको छ।
- जब तपाईंलाई यो बोध हुन्छ कि संसारका कुनै पनि वस्तुले मलाई स्थायी शान्ति दिन सक्दैनन्, तब बाहिरी दौडधुप स्वतः रोकिन्छ।
- मन नदीको जल समुद्रमा पुगेझैं आफ्नै आत्माको गहिराइमा विश्राम लिन्छ।
यो आत्म-स्थिति नै मानसिक स्वास्थ्य र आन्तरिक स्वतन्त्रताको शिखर हो।
व्यावहारिक सूत्र :
बाहिरी वस्तुहरूको अतृप्त चाहना त्याग्नुहोस्। दिनको केही समय बाहिरी संसारबाट ध्यान हटाएर आफ्नो आत्माको शान्त केन्द्रमा स्थिर रहनुहोस्।