अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

महाभारतमा दुर्योधन, दुःशासन र जरासन्धसँग पनि अपार शारीरिक र सैन्य बल थियो। तर त्यो बल कामना, वासना र अन्धो अहंकारले भरिएको थियो, त्यसैले त्यो आसुरी र विनाशकारी बन्यो। अर्कोतर्फ, भीम र अर्जुनको बल धर्मको रक्षा र निर्दोषहरूको सुरक्षाका लागि समर्पित थियो। श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: "म बलवान्‌हरूको त्यो बल हुँ जसमा स्वार्थ र आसक्ति हुँदैन।" साथै, हिन्दू दर्शनमा 'काम' (इच्छा) लाई पूर्ण रूपले पाप मानिँदैन। जब इच्छा धर्मको मर्यादाभित्र रहेर सृष्टि, परिवार र समाजको सन्तुलनका लागि गरिन्छ (जस्तै धर्मानुकूल गृहस्थ जीवन वा राष्ट्रसेवा), त्यो काम पनि परमात्माकै स्वरूप हो।

शक्ति (Power) आफैँमा खराब हुँदैन, तर जब शक्तिमा लोभ र अहंकार मिसिन्छ, त्यो अत्याचार बन्दछ। - पद, पैसा वा शारीरिक बल अरूलाई दबाउन होइन, कमजोरको रक्षा गर्न प्रयोग हुनुपर्छ। - त्यस्तै, सफलता, प्रगति वा धन कमाउने चाहना राख्नु पाप होइन, जबसम्म त्यो धर्म, इमानदारी र अरूको अहित नगरी प्राप्त गरिन्छ। यो श्लोकले हामीलाई सिकाउँछ कि जीवनलाई अस्वीकार गर्नु अध्यात्म होइन; बरु आफ्नो शक्तिलाई अहंकारमुक्त राख्नु र आफ्ना आकांक्षाहरूलाई नैतिक दायराभित्र डोहोर्याउनु नै साँचो योग हो।