अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

वैदिक परम्परामा 'ज्ञान' भन्नाले आत्मतत्त्वको बौद्धिक वा सैद्धान्तिक समझलाई जनाउँछ, भने 'विज्ञान' भन्नाले त्यस आत्मज्ञानको प्रत्यक्ष अनुभूति र जगतमा त्यसको अभिव्यक्तिको यथार्थ बोधलाई जनाउँछ। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ कि म तिमीलाई केवल अमूर्त दर्शन मात्र सुनाउँदिनँ, बरु संसारको प्रत्येक कण र आफ्नो भित्री चेतनामा ईश्वर कसरी अभिव्यक्त छ भन्ने प्रत्यक्ष विज्ञान बुझाउँछु। अर्जुन कुरुक्षेत्रको जटिल परिस्थितिमा कर्तव्य र अधर्मको द्वन्द्वमा अलमलिएका थिए। श्रीकृष्ण उनलाई जीवनको त्यो मूल साँचो (Master Key) दिन चाहनुहुन्छ, जसलाई बुझेपछि जीवन, जगत्, मृत्यु, कर्म र मुक्तिको कुनै पनि रहस्य अज्ञात रहँदैन।

आजको इन्टरनेट युगमा हाम्रो दिमाग सूचना (Information) ले भरिएको छ, तर जीवन जिउने वास्तविक दृष्टि (Wisdom) भने अभाव देखिन्छ। - हामी हजारौँ पुस्तक पढ्छौँ, भिडियो हेर्छौँ, तर जब जीवनमा सानो संकट आउँछ, हामी विचलित हुन्छौँ। - किनकि हामीसँग 'ज्ञान' (किताबी कुरा) त छ, तर 'विज्ञान' (आफ्नै जीवनमा उतारेको प्रत्यक्ष अनुभव) छैन। श्रीकृष्णले भन्नुभएको ज्ञान र विज्ञानको समन्वयले हामीलाई बाहिरी सूचनाको दास हुनबाट बचाउँछ। जब मानिसले जीवनको मूल स्रोत (आफ्नो चेतना) लाई बुझ्छ, तब उसलाई संसारका बाहिरी भ्रमहरूले कहिल्यै डगमगाउन सक्दैनन्।