प्रगति: 0%
अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग
ज्ञान र विज्ञान योग (सृष्टिको मूल तत्त्व)
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये।
यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः॥ ३॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हजारौँ मानिसहरूमध्ये विरलै कुनै एक व्यक्तिले आत्म-साक्षात्कार (सिद्धी) का लागि प्रयत्न गर्दछ; र यसरी निष्ठापूर्वक प्रयत्न गर्ने सिद्ध साधकहरूमध्ये पनि विरलै कुनै एक व्यक्तिले मात्र मलाई वास्तविक यथार्थ स्वरूपमा जान्दछ।
महाभारतको परिस्थिति
परमसत्यको दुर्लभता र साधकको महिमा
श्रीकृष्ण यहाँ अर्जुनलाई सचेत गराउँदै हुनुहुन्छ कि संसारको अधिकांश भीड केवल खान, पिउन, सुत्न र क्षणिक इन्द्रिय-भोगको अन्धो दौडमा व्यतीत हुन्छ।
त्यस्तो भीडबाट अलग भएर "म को हुँ? जीवनको उद्देश्य के हो?" भनी आत्म-खोजमा लाग्ने मानिस हजारौँमा एक मात्र हुन्छ।
अनि त्यसरी साधना गर्नेहरूमध्ये पनि अहंकार, भ्रम र हठलाई त्यागेर परमात्मालाई समग्र रूपमा चिन्न सक्ने मानिस अझ दुर्लभ हुन्छ।
अर्जुनलाई यो बोध गराएर श्रीकृष्णले उनको मनोबल बढाउनुभएको छ— तिमी साधारण मानिस होइनौ, तिमी त परमसत्यको प्रत्यक्ष ज्ञान पाउन योग्य त्यो दुर्लभ साधक हौ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
भीडको अन्धो दौडबाट माथि उठ्नु
आज संसारमा मानिसहरू 'भेडा-चाल' (Herd Mentality) मा बाँचेका छन्।
- छिमेकीले जे गर्यो, समाजले जे भन्यो, सामाजिक सञ्जालको ट्रेन्डले जे देखायो, बिना सोची-सम्झी त्यहीँ दौडिनु धेरैको नियति बनेको छ।
- लाखौँ मानिस आफ्नो सम्पूर्ण जीवन अरूलाई देखाउन र तुलना गर्नमै बिताइदिन्छन्।
तर जो व्यक्ति आफ्नो वास्तविक जीवन, चेतना र अस्तित्वको अर्थ खोज्न रोकिन्छ, त्यो नै वास्तविक क्रान्तिकारी हो।
यो श्लोकले हामीलाई सम्झाउँछ कि यदि तपाईं भीडभन्दा फरक सोच्दै हुनुहुन्छ र जीवनको गहिरो अर्थ खोज्दै हुनुहुन्छ भने, निराश नहुनुहोस्— तपाईं हजारौँमा त्यो दुर्लभ एक बन्ने बाटोमा हुनुहुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
भीडको अन्धो अनुकरण नगर्नुहोस्। आफ्नो वास्तविक आत्म-विकास, चरित्र र जीवनको सर्वोच्च उद्देश्यका लागि हरेक दिन सानो भए पनि सचेत पाइला चाल्नुहोस्।