अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

महाभारतमा दुर्योधन, शिशुपाल, जरासन्ध जस्ता राजाहरूले श्रीकृष्णलाई केवल एक ग्वाला, यादव राजकुमार वा साधारण मानिस ठाने। उनीहरूले सोचे: "कृष्ण हामीजस्तै हाडछालाको शरीर भएका एक मानिस हुन्, यिनको के पूजा गर्नु?" उनीहरूलाई श्रीकृष्णको त्यो परमतत्त्व (अनुत्तम र अव्यय स्वरूप) को कुनै बोध थिएन। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई सम्झाउनुहुन्छ: बाहिरी शरीर त केवल लीलाका लागि प्रकट भएको आवरण मात्र हो। जो विवेकहीन छ, उसले केवल बाहिरी खोल (शरीर) मात्र देख्छ, तर जो ज्ञानी छ, उसले शरीरभित्र अनन्त ब्रह्माण्डको मूल परमात्मालाई साक्षात्कार गर्दछ।

हाम्रो समाजको सबैभन्दा ठूलो रोग हो— मानिसलाई उसको बाहिरी कपडा, छालाको रंग, गाडी वा पद हेरेर मूल्यांकन गर्नु। - कुनै व्यक्ति सादा लुगामा छ भने हामी उसलाई तुच्छ ठान्छौँ; कुनै धूर्त मानिस सुट-बुटमा छ भने हामी उसलाई महान् मान्छौँ। - हामी सत्यलाई केवल बाहिरी चश्माले हेर्छौँ। अध्यात्मले हामीलाई बाहिरी आवरणभन्दा भित्र छिरेर वास्तविक गुण, चरित्र र चेतनालाई पहिचान गर्ने आँखा दिन्छ। जब हामी बाहिरी खोलभन्दा माथि उठेर हेर्न सिक्छौँ, तब कसैको बाहिरी आडम्बरले हामीलाई झुक्याउन सक्दैन।