अध्याय 7 : ज्ञानविज्ञानयोग

अघिल्लो श्लोकमा मानिस किन भ्रममा फस्छ भनियो; अब यस श्लोकमा त्यस भ्रमबाट कसरी बाहिर निस्कने भन्ने मार्ग प्रशस्त गरिन्छ। जबसम्म मनभित्र लोभ, ईर्ष्या, छल र पापको मैलो रहन्छ, तबसम्म मानिसले द्वन्द्व (द्वैत) बाट मुक्ति पाउन सक्दैन। तर जब मानिसले लगातार निस्वार्थ सेवा, सत्य आचरण र निष्काम कर्म (पुण्यकर्म) गर्छ, तब उसको अन्तःकरण ऐनाजस्तै सफा हुन्छ। पाण्डवहरूले १२ वर्षको कठोर वनवास र अनेकौँ अपमान सहेर पनि अधर्मको बाटो रोजेनन्। उनीहरूको त्यो पुण्यशील चरित्रकै कारण उनीहरू श्रीकृष्णको शरणमा दृढ भएर उभिन सके।

हामी किन कुनै राम्रो बानी बसाल्न वा लक्ष्यमा अडिग रहन सक्दैनौँ? हाम्रो संकल्प किन बारम्बार टुट्छ? - किनभने हाम्रो भित्र अपराधबोध (Guilt), दोहोरो चरित्र र मानसिक विकारहरू लुकेका हुन्छन्। - जब मन भित्रभित्रै विभाजित र अशुद्ध हुन्छ, तब इच्छाशक्ति कमजोर हुन्छ। तर जब मानिस इमानदार हुन्छ, कसैको कुभलो गर्दैन, र आफ्नो जीवनलाई नैतिक मूल्यमा हिँडाउँछ, तब उसमा एक अलौकिक आन्तरिक शक्ति जाग्छ। त्यस अवस्थामा मानिस 'दृढव्रत' बन्छ— अर्थात् ऊ आफ्ना निर्णय र कर्तव्यमा चट्टानजस्तै अडिग रहन सक्छ।