0%
Chapter 8 • Verse 4

अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

अक्षर ब्रह्म (मृत्युको क्षण र शाश्वत धाम)

श्रीभगवानुवाच

अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम्।

अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर॥ ४॥

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे देहधारीहरूमा श्रेष्ठ अर्जुन! निरन्तर परिवर्तनशील नाशवान् भौतिक जगत् नै 'अधिभूत' हो; समस्त देवता र इन्द्रियहरूको सञ्चालक विराट पुरुष 'अधिदैव' हो; र यस मानव शरीरभित्र अन्तर्यामी साक्षीका रूपमा म स्वयं नै 'अधियज्ञ' हुँ।

महाभारतको परिस्थिति

शरीर, ब्रह्माण्ड र अन्तर्यामीको त्रिवेणी

श्रीकृष्णले बाँकी तीनवटा प्राविधिक प्रश्नको उत्तर पूरा गर्नुभएको छ: १. 'अधिभूत': जति पनि भौतिक वस्तुहरू छन् (पहाड, नदी, हाम्रो शरीर आदि), जो उत्पन्न हुन्छन् र नष्ट हुन्छन् (क्षर), ती सबै अधिभूत हुन्। २. 'अधिदैव': जसले हाम्रा आँखामा देख्ने शक्ति (सूर्य), कानमा सुन्ने शक्ति (दिशा), र बुद्धिमा चिन्तन गर्ने शक्ति दिन्छ— त्यो समष्टि ब्रह्माण्डीय चेतना 'अधिदैव' हो। ३. 'अधियज्ञ': अर्जुनको प्रश्न थियो— "यस शरीरमा अधियज्ञ को हो?" श्रीकृष्ण उत्तर दिनुहुन्छ: "म नै हुँ!" प्रत्येक मानिसको मुटुभित्र अन्तर्यामी परमात्मा बसेर उसले गरेका सबै कार्य, विचार र त्यागको फल सञ्चालन गरिरहनुभएको छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफ्नो शरीरलाई एक पवित्र मन्दिरका रूपमा देख्नु

धेरै मानिसहरू सोच्छन् कि भगवान् कतै सातौँ आकाशमा वा टाढाको मन्दिरमा मात्र हुनुहुन्छ। - तर श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: भगवान् तपाईंको मुटुभित्र साक्षात् 'अधियज्ञ' का रूपमा उपस्थित हुनुहुन्छ। - जब तपाईंले सास फेर्नुहुन्छ, त्यो प्राणको यज्ञ हो। जब तपाईं भोजन गर्नुहुन्छ, त्यो जठराग्निमा दिइने आहुति हो। - जब तपाईं इमानदारीपूर्वक आफ्नो काम गर्नुहुन्छ, त्यो मुटुभित्र बस्नुभएका प्रभुको सेवा हो। आफ्नो शरीरलाई कुनै फोहोर वा तुच्छ वस्तु नठानी, यसलाई परमात्माको पवित्र मन्दिर सम्झनुहोस्। जब यो भाव जाग्छ, तब मानिसले कुनै पनि गलत वा अधार्मिक काम गर्नै सक्दैन किनकि उसको साक्षी स्वयं उहीभित्र विराजमान छ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो शरीर, मन र कर्मलाई पवित्र राख्नुहोस्। तपाईंको हरेक श्वास, विचार र कामलाई आफ्नै हृदयमा बस्नुभएका अन्तर्यामी परमात्माको पूजा सम्झेर गर्नुहोस्।