अध्याय 8 : अक्षरब्रह्मयोग

श्रीकृष्णले अर्जुनका पहिले तीन प्रश्नहरूको एकै श्लोकमा सूत्रवत् र वैज्ञानिक उत्तर दिनुभएको छ: १. 'ब्रह्म': जसको कहिल्यै क्षय हुँदैन (अक्षर), जो देश, काल र परिस्थितिभन्दा पर छ— त्यो सर्वोच्च चेतना ब्रह्म हो। २. 'अध्यात्म': शरीर र इन्द्रियको तहभन्दा भित्र रहेको जीवात्माको आफ्नो मौलिक शुद्ध स्वभाव (चेतना) अध्यात्म हो। ३. 'कर्म': केवल हातगोडा चलाउनु मात्र कर्म होइन; प्राणीहरूको सृष्टि, पालनपोषण र प्रकृतिको निरन्तर जीवन-चक्रलाई चलाउने जुन त्यागमयी ईश्वरीय ऊर्जा (विसर्ग) छ, त्यो नै कर्म हो। कुरुक्षेत्रमा अर्जुन आफ्नो कर्तव्यलाई केवल मान्छे मार्ने काम ठानेर हतोत्साहित भइरहेका थिए। श्रीकृष्ण उनलाई देखाउनुहुन्छ कि न्याय र धर्मका लागि गरिने कर्तव्य ब्रह्माण्डीय व्यवस्था (कर्म) कै एक पवित्र हिस्सा हो।

हामी प्रायः कर्मलाई एउटा बोझ (Burden) ठान्छौँ: "किन यति धेरै काम गर्नुपरेको होला!" - तर गीताका अनुसार कर्म भनेको ब्रह्माण्डको जीवन-उत्सव हो। - सूर्यले प्रकाश दिनु, रूखले फल दिनु, आमाले सन्तानलाई दूध पिलाउनु, र किसानले अन्न उमार्नु— यी सबै 'विसर्ग' (त्यागमयी कर्म) हुन् जसले जीवनलाई गति दिन्छन्। जब हामी आफ्नो दैनिक कामलाई केवल पैसा कमाउने विवशता नठानेर, जीवन र समाजलाई अघि बढाउने एक पवित्र सृजनशीलता ठान्छौँ, तब काम बोझ बन्दैन, ध्यान बन्दछ।