प्रगति: 0%
अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग
परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति।
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते॥ २१॥
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तिनीहरू त्यस विशाल स्वर्गलोकको सुख भोग गरिसकेपछि, पुण्य क्षीण हुनासाथ फेरि यस मृत्युलोकमा झर्दछन्। यसरी तीन वेदमा बताइएका सकाम कर्महरूको शरण लिने र भोग-विलासको कामना गर्ने मानिसहरूले बारम्बार आउने-जाने (जन्म-मरणको रित्तो चक्र) मात्र प्राप्त गर्दछन्।
महाभारतको परिस्थिति
'क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति'— स्वर्गको सीमितता
यो सम्पूर्ण गीताको एक अमर मनोवैज्ञानिक र दार्शनिक यथार्थ हो।
महाभारतमा राजा ययातिले हजारौँ वर्षसम्म कठोर धर्म र पुण्य गरेर स्वर्गको सर्वोच्च पद पाए।
तर स्वर्गमा रहँदा उनमा अहंकार पलायो र पुण्य क्षीण हुनासाथ उनी आकाशबाट सिधै धर्तीमा पछारिए।
श्रीकृष्ण अर्जुनलाई यही सम्झाउनुहुन्छ:
जसरी कसैले पाँचतारे होटलमा बस्न पैसा तिर्छ, तर पैसा सकिनेबित्तिकै होटलबाट निकालिन्छ;
स्वर्ग पनि त्यस्तै हो। जबसम्म पुण्यको खातामा ब्यालेन्स छ, तबसम्म सुख मिल्छ; सकिनासाथ फेरि दुःखको संसारमा झर्नुपर्छ।
त्यसैले बारम्बार आउने-जाने (गतागतम्) यो चक्करबाट मुक्त भएर शाश्वत परमानन्द रोज्नुपर्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग
हेडोनिस्टिक ट्रेडमिल (The Hedonistic Treadmill) बाट मुक्ति
मनोविज्ञानमा यसलाई 'Hedonistic Treadmill' भनिन्छ:
- हामी छुट्टी मनाउन विदेश जान्छौँ वा महँगो सामान किन्छौँ, केही दिन असाध्यै रमाइलो हुन्छ।
- तर पैसा र समय सकिनासाथ हामी फेरि उस्तै पुरानो तनाव, अफिसको काम र दिक्कदारीमा फर्किन्छौँ (क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति)।
- हामी जीवनभर केवल यस्तै क्षणिक सुखको पछि दौडिरहन्छौँ।
यो अनन्त आउने-जाने चक्रले मानिसलाई थकाउँछ।
वास्तविक सन्तुष्टि बाहिरी भोगहरूको उपभोगमा होइन, आफ्नो भित्री तृष्णालाई शान्त पार्नुमा छ।
जसले चाहनाहरूको दास बन्न छोड्छ, ऊ यो चक्रबाट सदाका लागि मुक्त हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :
क्षणिक र नाशवान् सुखको पछि लागेर बारम्बार निराश नहुनुहोस्। आफ्नो भित्री चेतना र आत्मिक तृप्तिलाई जगाएर जन्म-मरण र दुःखको चक्रबाट मुक्त हुनुहोस्।